Σάββατο, 31 Οκτωβρίου 2009

Seul contre tous


Σκηνοθεσία: Gaspar Noé
Παραγωγής: France / 1998
Διάρκεια: 93'

Αυτή την ταινία, την πρώτη μεγάλου μήκους του σκηνοθέτη που βραβεύτηκε στις Κάννες, πάσχιζε μια τετραετία ο Gaspar Noe για να την ολοκληρώσει. Ο λόγος τα οικονομικά προβλήματα που οφείλονταν στους δισταγμούς της παραγωγής, η οποία έχοντας δει το προηγούμενο εύφλεκτο 40λεπτό "Carne" του Noe, ήταν ιδιαίτερη ανήσυχη για το περιεχόμενο της παρούσας ταινίας. Και όντως, το Seul contre tous είναι μια ταινία σοκ! Παραπάνω από σοκ!


Σε περισσότερο από πρώτο πλάνο θα δούμε την αποκρουστική ιστορία ενός χασάπη(Philipe Nahon). Ενός ανθρώπου φτυσμένου από την κωλοτρυπίδα του κόσμου στην καρδιά των κοπράνων. Τον πατέρα του τον σκότωσαν οι Ναζί. Η μητέρα του πέθανε νωρίς. Αυτός αναγκάζεται να εργάζεται από πρώιμη ηλικία. Κάνει μια κόρη μουγκή. Η σύζυγος τους εγκαταλείπει. Κάνει φυλακή. Αυτός είναι ο off χρόνος της ταινίας. Από εδώ εκκινεί η αφήγηση. Το επικίνδυνο βύθισμα στη ζωή και κυρίως στις σκέψεις του χασάπη.

Και όλος αυτός ο όχλος των γεγονότων που γράψαμε στον off χρόνο μπορεί να φαντάζει υπερβολικός και προβληματικός. Όχι! Ο Gaspar Noe μας λέει πως πρβληματικός είναι ο κόσμος στη συλλογική του μορφή, που παράγει αφειδώς τέτοια προβλήματα. Και ο χασάπης, με υπόβαθρο όλα αυτά τα γεγονότα, είναι ένας σάρκινος ήρωας. Όσο αηδιαστική-σοκαριστική-εξωπραγματική και αν μοιάζει η ιστορία του, είναι μια αληθινή και χειροπιαστή ιστορία. Η οργή αυτού του ανθρώπου και η αποκλίνουσα προσωπικότητα του, σχηματικοποιούνται από τη φύση των γεγονότων που έχει υποστεί. Και όλος αυτός ο αρνητισμός οπτικοποιείται με έναν εκκωφαντικό μονόλογο, που μοιάζει και με θεατρικό. Με ένα εκκωφαντικό voice over. Που δεν κρύβει λόγια. Και όπως υποδηλώνει ο τίτλος, εναντιώνεται καθολικά στο ξέρασμα που συνθέτει το "Δυτικό" κοινωνικό περιτύλιγμα της ζήσης μας.


Αλλά ας κάνουμε μια παρένθεση. Στο σινεμά έχουμε συνηθίσει να εξετάζουμε την κινηματογραφική φόρμα ως προς την αισθητική συρραφή των εικόνων. Όμως, μετά το βουβό κινηματογράφο, το σινεμά, εκτός από την Τέχνη της εικόνας, είναι και το σταυροδρόμι της συνάντησης των Τεχνών. Συνεπώς, και ειδικά σε αυτή την ταινία που ίσως ο λόγος ξεπερνάει την εικόνα, είναι αναγκαίο να εξετάζουμε και τις λοιπές φόρμες, και επί της προκειμένης τη "λογοτεχνική" φόρμα. Ο σεναριογράφος Gaspar Noé χρησιμοποιεί ανυπόφορα χυδαία γλώσσα. Μια γλώσσα εμπράγματης διαστροφής, που συνάδει πλήρως με τη δραματουργία της ταινίας του. Μια γλώσσα που περιγράφει έναν άνθρωπο σχισμένο απ' όλες τις τρύπες. Η εικόνα ακολουθεί. Φωτεινά χρώματα που ξεθωριάζουν στο βάθος του οπτικού πεδίου. Αστραπιαίο μοντάζ. Ανορθόδοξες γωνίες λήψης. Το αποτέλεσμα τολμηρό. Τόσο αισθητικά, όσο και δραματουργικά.

Ο Noe δεν ωραιοποιεί τον ήρωα του. Το κάθε άλλο. Δεν πιέζει καταστάσεις. Κάθε άλλο. Παρουσιάζει έναν ήρωα γεννημένο στον αντιχώρο των ηθικών, των νόμων, των καλουπιών και των ταμπέλων της κοινωνίας. Και ο αντιχώρος ενός περιβάλλοντος αποτελεί εξίσου στοιχείο του περιβάλλοντος, αφού ορίζεται με σημείο αναφοράς αυτό. Και η οργή του χασάπη δεν είναι μια αναίτια οργή. Είναι μια διαδικασία αναμόχλευσης, πασχίζοντας για την εύρεση οξυγόνου, μες στη σωρεία των επινοημένων κοπράνων που συνθέτουν τη σπονδυλική στήλη της κοινωνίας. Και είναι σκληρή η κοινωνική δήλωση του Seul contre tous, που παρουσιάζει το σύστημα(πολιτικό, κοινωνικό, οικονομικό) ως έναν ενδοφλέβιο ορό που χορηγείται στις αρτηρίες της ατομικής ύπαρξης. Και ανάλογα με τη συμβατότητα των οικονομικών, κοινωνικών και πολιτικών αντισωμάτων μας, διαμορφώνεται ο έσω κόσμος μας.


Ο Gaspar Noe δε διστάζει να δηλώσει την υπάρχουσα ζωή, και κάθε υπάρχουσα ζωή, ως την τεχνητή κατασκευή της κυριαρχούσας τάξης. Και μιλώντας στο σήμερα, καθρεφτίζει την αστική τάξη. Ο Gaspar Noe δε διστάζει να απομυθοποιήσει και να καταρρίψει με τον πιο σκληρό τρόπο τις ηθικές, τους κανόνες, τις ταμπέλες και τις νόρμες. Στοιχεία που ορίζονται ως οι πυλώνες του αυθαίρετου οικοδομήματος που προαναφέραμε. Στοιχεία που ελέγχουν και περιορίζουν την ανθρώπινη νόηση στο υφιστάμενο. Και παράλληλα μας παραθέτει και ένα πλούσιο σεμινάριο ψυχολογίας. Βάζοντας στο μικροσκόπιο τον αντιήρωά του, και παρατηρώντας αιτιοκρατικά κάθε γεννημένη αντι-δράση, σκέψη, ανακουφιστικό κίνητρο, βίωμα και συναίσθημα.

Το Seul contre tous είναι μια τολμηρή ταινία, μια ταινία αφόρητης βίας. Πυροκροτεί και εκρηγνύεται σε κάθε καρέ. Ταυτόχρονα είναι αδιαμφισβήτητη. Ο Gaspar Noé με ένα σαρδόνιο γέλιο θα βγάλει μια καρτέλα, ζητώντας στο κοινό να εγκαταλείψει την αίθουσα εντός 30 δευτερολέπτων λόγω του σκληρού περιεχομένου που θα επακολουθήσει. Η φυγή σου επικυρώνει το αυταπόδεικτο: Το σμίξιμο των βλεφάρων μας και το αιώνιο γύρισμα της πλάτης σε ένα υπαρκτό επίπεδο πραγματικότητας.
Βαθμολογία 8,5/10

8 σχόλια:

giorgosmax είπε...

αυτή εδώ είναι η αγαπημένη ταινία του Γιάννη Οικονομίδη απ' ότι έχω διαβάσει σε συνέντευξη του...
θέλω πολυ να δω τις ταινίες του Νόε και του Κλαρκ, όσο αποκρουστικές σε γραφή κ αν είναι...
έχωντας δει του Οικονομίδη τις ταινίες χωρίς να θέλω να τις βάλω σ ένα καλούπι πιστεύω καταρχην ότι θα μ αρέσουν και σαν πειραματική κινηματογραφική φόρμα αλλά φυσικά και η διανοητική τους πλευρά η οποιά ίσως ρέπει προς τον μηδενισμό και όχι άδικα...
τελοσπάντων νομίζω ότι το σινεμά αυτό βρίσκεται στον αντίποδα του κινηματογράφου των Νταρντέν δε ξέρω αν συμφωνείς; διότι και οι Νταρντέν φτιάχνουν ταινίες για τα παρτάλια της συγχρονης δυτικής κοινωνίας αλλά σου βγάζουν μια ανθρωπια η οποία είναι πηγέα και λυτρωτική εντέλει για το θεατή...

φπφ είπε...

αυτή εδώ είναι η αγαπημένη ταινία του Γιάννη Οικονομίδη απ' ότι έχω διαβάσει σε συνέντευξη του...
θέλω πολυ να δω τις ταινίες του Νόε και του Κλαρκ, όσο αποκρουστικές σε γραφή κ αν είναι...
έχωντας δει του Οικονομίδη τις ταινίες χωρίς να θέλω να τις βάλω σ ένα καλούπι πιστεύω καταρχην ότι θα μ αρέσουν και σαν πειραματική κινηματογραφική φόρμα αλλά φυσικά και η διανοητική τους πλευρά η οποιά ίσως ρέπει προς τον μηδενισμό και όχι άδικα...
τελοσπάντων νομίζω ότι το σινεμά αυτό βρίσκεται στον αντίποδα του κινηματογράφου των Νταρντέν δε ξέρω αν συμφωνείς; διότι και οι Νταρντέν φτιάχνουν ταινίες για τα παρτάλια της συγχρονης δυτικής κοινωνίας αλλά σου βγάζουν μια ανθρωπια η οποία είναι πηγέα και λυτρωτική εντέλει για το θεατή...

kioy είπε...

Ναι ξέρω για τη λατρεία του αγαπημένου μου Οικονομίδη. Άλλωστε η ταινία προβλήθηκε στο Dasein την περασμένη Δευτέρα, παρουσία του Οικονομίδη, που με εξομολογητική θέρμη την παρουσίασε!

Στο "όχι άδικα" που λες μένω! Δεν έχει σημασία αν το περιεχόμενο ρέπει προς το μηδενισμό ή προς την καθολική εξύμνηση. Αρκεί τα θεμέλια να έχουν υπόσταση! Και οι ταινίες που ρέπουν ως προς το μηδενισμό, ίσως έχουν μεγαλύτερη αξία, δεδομένων των αντιδράσεων που καλούνται να αντιμετωπίσουν από το "βολεμένο" κοινό.

Για τους Νταρντέν διαφωνώ. Αγαπώ το σινεμά τους. Θεωρώ πως χρήζει μιας άλλης προσέγγισης. Αλλά καταλαβαίνω και συμμερίζομαι τη θέση σου. Ενάντια σε μια Τέχνη φαινομενικής ελίτ, που προορίζεται για τα φανταχτερά σαλόνια, αποκομένη απ' τα δεσμά της με τον κόσμο, επιβεβαιώνοντας καταληκτικά την υφιστάμενη τάξη. Και μάλιστα προφασίζοντας την κατάκτηση μιας αδικαιολόγητης πνευματικής ευρύνοιας. Η οποία λειτουργικά αποκτά τη λυτρωτική χρηστικότητα μιας ύπνωσης!

Την καλησπέρα μου! Με χαροποίησε ιδιαίτερα το σχόλιο σου!

academy είπε...

ο gaspar noe όταν κάνει ταινίες πιστεύετε οτι κάνει τέχνη?Μπορεί η ταινία να είναι πολύ καλή όμως ο μηδενισμός η μιζέρια και το απόλυτο no way out όταν γινονται μανιέρα στο έργο ενός καλλιτέχνη,χάνει το νόημα της.
Οσο για τους Νταρντέν δεν με πείθουν στο ελάχιστο.Οταν θέλω να δώ κοινωνικό σχόλιο θα δώ Ken Loach.

Πανοσ είπε...

Αγοράρα μου, τώρα κι αν ανεβαίνεις στην εκτίμησή μου!!!
Αριστούργημα, γροθιά στο στομάχι και μικρή προετοιμασία για μια από τις πιο σημαντικές ταινίες της δεκαετίας που ακολούθησε. Πάρτε να 'χετε.

Μανιέρα με τρεις ταινίες; ΟΚ.....

academy είπε...

E,,,ευτυχώς που δεν έχει κάθε χρόνο ταινία...Βέβαια έχει κάνει τουλάχιστον 6 ταινίες(χωρίς τις μικρού μήκους)και όχι 3!!!!!

Πανοσ είπε...

Ποιες 6 ρε μάστορα; Και από αυτές που έχει κάνει, ποιές έχεις δει ώστε να χαρακτηρίζεις μανιέρα το έργο του;

kioy είπε...

Προς Πάνο και academy

Κατ' αρχάς ο Gaspar Noe έχει τριες μεγάλου μήκους ταινιές. Το Seul contre tous, το Irréversible, και το φετινό Enter The Void. Ασφαλώς, έχει ακόμα μια μεσαία μήκους ταινία, το Carne 40 λεπτών. Στη φιλμογραφία του υπάρχουν άλλες 7 ταινίες. Οι οποίες είτε είναι μικορύ μήκους, είτε συμμετοχές σε "πολυσυλλεκτικές" ταινίες.

Τώρα για το ερώτημα που τέθηκε, αν πιστεύουμε ότι ο Gaspar Noe κάνει Τέχνη. Από αυτό προκύπτει άμεσα άλλο ένα καίριο ερώτημα. Τι είναι Τέχνη; Προσωπικά έχω καταλήξει πως Τέχνη είναι κάτι άυλο. Άπιαστο. ΈΝα βύθισμα στην αφαίρεση. Στην δημιουργική παρόρμηση, η οποία απλώς μορφώνεται-υποσταίνεται στο πεδίο έκφρασης που διαλέγει ο κάθε καλλιτέχνης. Συνεπώς, αν διάλεγα μια ιδιότητα της Τέχνης, αυτή θα ήταν να "μην έιναι". Πως αλλιώς μπορεί να περιγραφεί το άυλο. Και προφανώς, με σημείο αναφοράς την παραπάνω θέση, τίποτα δε με εμποδίζει απ' το να θεωρώ πως ο Gaspar Noe κάνει Τέχνη!

Ούτε μπορώ να εκμηδενίσω ένα έργο επειδή είναι μηδενιστικό, άγριο, σκληρό κλπ. Κάθε άλλο. Θεωρώ πως οι θεάσεις μας σε μια ταινία πρέπει να είναι ενεργητικές και όχι παθητικές! Τι εννοώ; Δε θεωρώ πως μια ταινία πρέπει να την παρακολουθούμε παθητικά. Που σημαίνει ότι κατατάσουμαι τους εαυτούς μας σαν πελάτες της. Αξιώνοντας από αυτήν συγκεκριμένες αισθητικές, διανοητικές θέσεις, κλπ κλπ, ούτως ώστε να είναι "συμβατή" η κατανάλωση τους. Αντιθέτως, θεωρώ πως με την παρακολούθηση οφείλουμε να συμμετέχουμε, και να συνδιαμορφώνουμε τα λεχθέντα. Αυτό επιτρέπει σε κάθε καλλιτέχνη να χρησιμοποιεί τη γλώσσα που ο ίδιος επιθυμεί. Και η κρίση έγκειται στο βαθμό επάρκειας της υπόστασης της επιλεγμένης γλώσσας. Δηλαδή η αρτιότητα του καλλιτεχνικού κειμένου έγκειται στο βαθμό της εσωτερικής του ολοκλήρωσης.

Συγχωρέστε με για το παρορμητικό της απόκρισης.
Ευχαριστώ για τα σχόλια που δίνουν το έναυσμα για συζήτηση πάνω (και γύρω) στην ταινία!