Το κείμενο αυτό αίρει τη φιλοδοξία της πραγμάτωσης ενός συνοπτικού οδηγού για την κινηματογραφική παραγωγή του 2000-2009. Άλλωστε οι ελλείψεις του υποφαινόμενου θα καθιστούσαν αδύνατο ένα τέτοιο εγχείρημα. Για κάτι τέτοιο, έναν οδηγό της κινηματογραφικής δεκαετίας δηλαδή, μπορείτε να επισκεφτείτε τον ακόλουθο σύνδεσμο, και να έχετε στραμμένη την προσοχή σας για τις επερχόμενες "ανανεώσεις". Όπου γίνεται μια εκπληκτική αποδόμηση της δεκαετίας μέσα από τις ταινίες της, συνεπικουρούμενες με άψογα φιλοτεχνημένα κείμενα.
Εδώ, η παρούσα αφελής λίστα, αποτελεί στιγμιαίο καθρέφτισμα της δεκαετίας. Χωρίς τυμπανοκρουσίες κατοχής μιας αξιολογικής και αξιοκρατικής κινηματογραφικής κρίσης. Οι επιλογές είναι η απάντηση στην "γαργαλιστική" πρόκληση του seagazing, το οποίο επιζητεί ψήφο επιλογής από bloggers και μη(αν κάποιος μη blogger επιθυμεί να παραθέσει το δικό του top 20, σύμφωνα με τους κανονισμούς του seagazing, χαρά μου αυτός ο χώρος να επιτελέσει μια στέγη)για τις 20 καλύτερες ταινίες της δεκαετίας που φεύγει.
Σκηνοθεσία: Jean Cocteau Παραγωγής: France / 1930 Διάρκεια: 55'
Ο Jean Cocteau ήταν ένας πολυμήχανος καλλιτέχνης. Ποιητής, λογοτέχνης, κινηματογραφιστής και ζωγράφος μεταξύ άλλων. Το "Το Αίμα ενός Ποιητή" είναι η πρώτη του ταινία. Μια πραγματικά σπουδαία ταινία. Ένα κινηματογραφικό κόσμημα. Στα πλαίσια του avant garde cinema. Η αφήγηση είναι απλώς ανύπαρκτη. Και οι εικόνες συναρμολογούνται αυστηρώς εξατομικευμένα εντός του κάθε θεατή, ως η σάρκινη διαδρομή στις ράγες του δικού του βίου. Σύμβολα σουρεαλιστικά, όπως ένα στόμα που φυτρώνει σε μια παλάμη, ή κινούμενα κενά περιγράμματα, είναι καταδικασμένα σε μια αστείρευτη ελευθερία. Περιμένοντας από εσένα την (άχαρη) διαδικασία της σημασιοδότησης, ή της μη-σημασιοδότησης.
Η σκιά, σαν αυτή που βλέπουμε στη δεύτερη από τις έξι σεκάνς, ίσως είναι το καταλληλότερο σύμβολο για να περιγράψει την Τέχνη. Η σκιά αποτελεί την αβίαστη και καταναγκαστική συνάμα μεταμόρφωση της τρισδιάστατης πραγματικότητας σ' ένα δισδιάστατο σχέδιο. Παραλλαγμένο με ελαφρύ ή τερατώδη τρόπο. Κατά αντιστοιχία λειτουργεί και η καλλιτεχνική διαδικασία. Η Τέχνη (εκ)πορεύεται αβίαστα και καταναγκαστικά με πρωτογενή υλικά αυτά της πραγματικότητας και της καθημερινής ζωής. Ο δημιουργός, σε όποιο καλλιτεχνικό πεδίο και αν δραστηριοποιείται, αναλαμβάνει χρέη γλύπτη. Πλάθει την πραγματικότητα καθ' εικόνα και καθ' ομοίωση των εσωτερικών προβολών, των ερεθισμάτων και των ανησυχιών του. Παράγοντας εξ' ολοκλήρου έναν νέο κόσμο. Ένα ελαφρά ή καθολικά αντεστραμμένο γλυπτό της πραγματικότητας.
Η Τέχνη ορίζει έναν νέο κόσμο. Ο χώρος και ο χρόνος αποκτούν άλλες διαστάσεις. Το κενό και το άδειο ενέχουν άλλο νόημα. Θα παρατηρήσουμε μια μυθική σκηνή, όπου πολυβόλα στραμμένα στο κενό φτύνουν σφαίρες σε συντεταγμένες διαφορετικές από αυτές που συντάσσεται το κυρίως υποκείμενο. Και όμως το καθηλώνουν νεκρό στο έδαφος. Ο χρόνος γνωρίζει κινήσεις επάλληλες και αντίστροφες, ρέοντας σε μια χαοτική αναρχία. Ενώ τα πρόσωπα και τα σώματα αλλοιώνονται απ' τη λάβα του ποιητή που τα κουρσεύει συθέμελα! Μόνο το αίμα του ποιητή, μέχρι σταγόνας τελευταίας, χρειάζεται για να αποκτήσει πνοή ο χωροχρόνος της Τέχνης.
Ο Cocteau θα προβεί σε μια ακόμα πολύ ενδιαφέρουσα δήλωση. Αυτή της Τέχνης ως το αντίθετο της καταστροφής. Όπως βλέπουμε το κυρίως καλλιτεχνικό κείμενο αναπτύσσεται μεταξύ μιας όμοιας σκηνής καταστροφής(κατεδάφιση καμινάδας) που επαναλαμβάνεται κατά το άνοιγμα και την πτώση της αυλαίας. Η καταστροφή, που ενυπάρχει τραυματικά στο καλλιτεχνικό κείμενο, δηλώνεται ως μια δράση αντίρροπη της αιωνιότητας και της αθανασίας. Ως αιωνιότητα δεν νοείται ένας αέναος χρόνος. Αλλά ένας στιγμιαίος τόπος απεραντοσύνης. Μια θάλασσα αδιάστατη. Τέτοια που να εμπεριέχει το σύμπαν στην ολότητά του. Μια τέτοια απεραντοσύνη συναντάται στην Τέχνη του Cocteau, όπου το καλλιτεχνικό κείμενο δε γνωρίζει περίγραμμα. Και μορφώνεται ως μια δυναμική αντανάκλαση του αναγνωστικού κοινού. Μια συγκοινωνούσα και μη πεπερασμένη αντανάκλαση που αχρονικά, ως καθρέφτης έτερων υπάρξεων, τείνει προς το άπειρο της συμπαντικής ολότητας.
Το "Le sang d'un poète" είναι μια αριστουργηματική ταινία. Ένα must για κάθε σινεφίλ και κάθε φιλότεχνο. Και ταυτόχρονα μια γροθιά στην μονοπωλιακή παραδοσιακή αφήγηση, και μια σπάνια εναλλακτική πρόταση κινηματογράφησης. Με εικόνες ποιητικές, ομορφιάς ασύλληπτης. Ένα ποίημα στον κινηματογράφο. Ή ένας κινηματογράφος ποίημα. Βαθμολογία 9,5/10
Σκηνοθεσία: Peter Strickland Παραγωγής: Romania / UK / Hungary / 2009 Διάρκεια: 82'
Υπάρχει και ένα άλλο σινεμά που τείνει στην εξαφάνιση. Το λεγόμενο σινεμά του δημιουργού. Ο μαζοφόρος όχλος ως διακρατητής των (εμπορικών) νημάτων πηγαίνει τον κινηματογράφο σε άλλα χωράφια, τεχνοκρατικά. Η εικόνα παραδομένη στο βωμό της διασκέδασης. Η ψηφιακή ταινία σχηματίζεται ως ένα κολάζ πυροτεχνικών εφέ που θεματολογικά επαληθεύει, επαναπαύει και κυρίως εξυπηρετεί το επιβεβλημένο προφίλ της μονοπωλιακής κοινωνικής αποδοχής. Στην αντίπερα όχθη υπάρχει και το λεγόμενο σινεμά του δημιουργού. Αντισυμβατικό, αινιγματικό, προβληματικό, δοκιμιακό και καθόλου βολικό. Αγωνίζεται ωστόσο με τους ίδιους όρους αγοράς για την επιβίωση του. Δεν έχει κοινό. Έχει μια συγκριτικά ολιγάριθμη κάστα παθιώδων σινεφίλ ακολούθων. Αυτών που (συνήθως) υπάγονται στο περιθώριο της κοινωνικής επιθυμητότητας. Και οι οποίοι καλούνται να το υποστηρίξουν μέχρι τελικής (αναπόφευκτης) πτώσης. Και λέω αναπόφευκτης πτώσης γιατί μες στον ακμάζοντα τεχνοκρατισμό του σύγχρονου σινεμά του θεάματος, ο κινηματογράφος του δημιουργού (ως προς την κερδοφορία του), είναι αναγκασμένος να χάνει έδαφος. Και η σωτηρία του, τώρα περισσότερο από ποτέ, φαντάζει να εξαρτάται από τη διάσχιση και την αποχώρηση απ' τον υφιστάμενο "νόμο" της αγοράς και από την υιοθέτηση ενός άλλου μοντέλου, τόσο για την παραγωγή, την επένδυση, τη χρηματοδότηση και κυρίως την αποπληρωμή που θα βαρύνει τη σινεφίλ κοινότητα. Νομίζω πως σταδιακά οδηγούμαστε στο αναπόφευκτο σχίσμα εμπορικού και καλλιτεχνικού κινηματογράφου. Η διάκριση εμπορικού και καλλιτεχνικού δε γίνεται τόσο με γνώμονα την "Τέχνη". Αυτή δε χωράει ταμπέλες. Αλλά βάση της διαδικασίας οικονομικής εκμετάλλευσης που θα ακολουθεί η εκάστοτε ταινία ως οικονομικό προϊόν.
Και όλη αυτή η εισαγωγή γίνεται γιατί θεωρώ αδιανόητο μια αριστουργηματική ταινία σαν το Katalin Varga, με budget κάτι λίγο παραπάνω από 30.000 ευρώ, να συναντάει ανυπέρβλητα εμπόδια οικονομικής φύσης κατά μήκος ολόκληρης της διαδικασίας της φιλμοκατασκευής. Το ζήτημα της εύρεσης (ευρείας) διανομής συναντάει διαρκώς δυσκολίες. Με τους νέους δημιουργούς αναγκαστικά να προσμένουν απ' τα μεγάλα φεστιβάλ, τα οποία πλέον μοιάζουν σαν τους μάγους με τα δώρα, κάποια βράβευση που θα βοηθήσει την αναγνώριση, και κατ' επέκταση την οικονομική βιωσιμότητα της ταινίας τους.
Ας πάμε όμως στην ταινία. Η Katalin του τίτλου εκδιωγμένη απ' τον σύζυγο, όταν αποκαλύπτεται ένα σκοτεινό μυστικό της, παίρνει τον δεκάχρονο γιο της(Orban) και μ' ένα άλογο διασχίζει τα βουνά της Τρανσυλβανίας. Αναζητώντας τον πραγματικό πατέρα του Orban με εκδικητικές διαθέσεις, καθώς είναι υπαίτιος για τη μελανότερη στιγμή της ζωής της.
Πριν ασχοληθώ εκτενέστερα με την υπόθεση θα ήθελα να αναφέρω ότι ο Peter Strickland έχει κάνει ένα οπτικό αριστούργημα. Το πράσινο τοπίο της Τρανσυλβανίας γεμίζει επιβλητικά το πανί, κρατώντας μια απειλητική αοριστία κάτω απ' τον τραχύ κόκκο της εντυπωσιακής φωτογραφίας. Οι τηλεφακοί εστιάζουν με σκληρά νεταρίσματα στα πρόσωπα των πρωταγωνιστών, και σε συνδυασμό με την κίνηση της κάμερας πάνω από εφιαλτικές μνήμες φτιάχνεται μια υποβλητική ατμόσφαιρα θρίλερ. Η χρήση του ήχου είναι άρτια, βαδίζοντας επίμονα και υπαινικτικά στο εσωτερικό της ηρωίδας. Η κινηματογραφική γλώσσα υπογράφει μια εμπειρία τραυματική πάνω στο χρονικό ενός προϋπάρχοντος βιασμού και μιας εν εξελίξει εκδίκησης.
Στα της υπόθεσης έχουμε μια ιστορία εκδίκησης. Ως εκδίκηση μπορούμε να νοήσουμε την εγωκεντρική ανάληψη των σκήπτρων της δικαιοσύνης απ' την πλευρά του θύματος. Που η αυτόδικη θέρμη, επιτρέπει το ελεύθερο στην επιβολή αντιποίνων κατά του θύτη. Είναι η εκδίκηση μια πράξη ανταπόδοσης βίας. Σωματικής, ψυχολογικής, ηθικής και κάθε άλλης μορφής. Μια διαιωνίζουσα αναπαραγωγή του βίαιου γεγονότος που ριζώνει σ' έναν παρελθοντικό -δηλαδή νεκρό- χρόνο. Γνωρίζοντας μια κυκλική εναλλαγή στην οροθέτηση των εννοιών θύτης και θύμα, οι οποίες κληρονομούνται απο γενιά σε γενιά. Το αριστουργηματικό φινάλε, αν εξαιρέσουμε την απαράδεκτα μονοδιάστατη απεικόνιση των "κακών", δεν αφήνει περιθώριο αμφισβήτησης. Άλλωστε ο θύτης και το θύμα καθορίζεται απ' την οπτική γωνία του παρατηρητή. Έτσι, μπορούμε να συμπάσχουμε με την "βαριοχτυπημένη" Katalin, και ταυτόχρονα να αποστρεφόμαστε την προφαινόμενη επιβολή βιαιότητας απ' την πλευρά της. Τα συμπεράσματα προκύπτουν από τη θέση που διακρατούμε στην ιστορία.
Κάτι άλλο που χρήζει ιδιαίτερης προσοχής, είναι η εξέταση των ψυχολογικών κινήτρων των ηρώων. Η Katalin προφασίζεται την αδικία που έχει διαπραχθεί εις βάρος της ως αίτιο των πράξεων της. Όμως οι πράξεις ξεσπούν σ' έναν χρόνο ξεπερασμένο, και μόνο καθ' όταν αποκαλύπτεται το μυστικό της. Επιπροσθέτως, ο κάθε ήρωας προβάλλει στη συμπεριφορά του μια δικαιοσύνη θρησκευτικής ιερότητας. Το χριστιανικό στοιχείο, όπως και τόσα άλλα που αναφέρονται, δεν είναι παρά ένα αυτεπιβεβλημένο άλλοθι που εξασφαλίζει τον απαραίτητο χώρο για την ελεύθερη δράση της αυτοδικίας. Ο Peter Strickland διαποτίζει τους ήρωες του, και τη δραματουργία του, με το θρησκευτικό στοιχείο. Το οποίο όμως υπονομεύει στην ευφυέστατη σύλληψη του φινάλε. Όπου ειρωνικά, ο -εντός των επόμενων λεπτών- φονιάς, τιμωρεί για το αμάρτημα του "ου φονεύσεις" το μελλοθάνατο θύμα του!
Για να λύσουμε κάποιους δραματουργικούς γρίφους, οφείλουμε να στρέψουμε τα βλέμματα μας στον δεκάχρονο Orban. Θεωρητικά το παιδί είναι ο τραγικός ήρωας της ταινίας. Καθώς είναι καρπός μιας στιγμής χυδαιότητας. Εκδιωγμένο απ' τον πατριό του και δέσμια συνδεδεμένο με το σατανικό σχέδιο της μητρός του. Και όλα αυτά εν αγνοία του. Ταυτόχρονα όμως είναι -επίσης εν αγνοία του- και ο κινητήριος μοχλός του δράματος. Είναι η πυξίδα στα χέρια της Katalin. Η εκδίκηση μπορεί να αναγνωστεί και ως μια πράξη αντίδρασης για την υπόληψη του πολυαγαπημένου παιδιού. Παρατηρούμε την Katalin να κάνει προσπάθειες επαναπροσέγγισης με τον σύζυγο, παρά την προσωπική αντίθετη στάση, για να εξασφαλίσει ένα υγιές περιβάλλον για τον Orban. Ενώ τέλος, είναι η ανυποψίαστη συμπάθια του Orban προς τον πατέρα-θύτη, που φρενάρει τις εκδικητικές διαθέσεις της Katalin. Βαθμολογία 8,5/10
Σκηνοθεσία: Philippe Lioret Παραγωγής: France / 2009 Διάρκεια: 110'
Ο Philippe Lioret θίγει το ζήτημα της απάνθρωπης μεταχείρισης των μεταναστών στη Γαλλία. Σε μια συνέντευξη του μάλιστα δε δίστασε να δηλώσει πως οι μετανάστες στη Γαλλία τυγχάνουν ανάλογης αντιμετώπισης με αυτή των Εβραίων στον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο. Το Welcome του τίτλου όπως θα καταλάβατε είναι ειρωνικό! Η ταινία αποτέλεσε εμπορικό σουξέ στη Γαλλία. Όμως, η εισπρακτική αυτή επιτυχία είναι τρόπον τινά οξύμωρη. Καθότι, ας μη κρυβόμαστε, το σύνολο των ανθρώπων που απαρτίζουν έναν τόπο καθορίζει την ιδιοσυγκρασία του. Και για την κατάσταση που επικρατεί για τους μετανάστες στη Γαλλία και την Ευρώπη, μεγάλο μερίδιο ευθυνών φέρουν οι Γάλλοι και οι Ευρωπαίοι πολίτες αντιστοίχως.
Ο Philippe Lioret μας ξαφνιάζει. Και αυτό διότι επιλέγει να ποιήσει μια αμιγώς μυθοπλαστική ταινία, κόντρα στο συνηθισμένο, που θέλει τις ταινίες ντοκυμαντεριστικές όταν αναφέρονται σε παρόμοια σημειολογία. Όμως, το σενάριο περιέχει υπερηρωϊκά ξεσπάσματα που ενίοτε καταποντίζουν τον ρεαλισμό, καθώς και μια συναισθηματική μανιέρα που λειτουργεί αναλόγως. Ωστόσο, στη συνέχεια του κειμένου μου δε θα αξιολογήσω-κοστολογήσω το Welcome κινηματογραφικά, αλλά θα ενδώσω στην ελκυστικότατη πρόταση για διάλογο.
Όλα συμβαίνουν στο λιμάνι του Calais στο κανάλι της Μάγχης. Όπου συγκεντρώνονται μετανάστες ποθώντας ένα "εισιτήριο" για την Αγγλία. Απαραίτητο το χαρτζιλίκωμα φορτηγατζή για τη μεταφορά και η αντοχή ενός σεβαστού χρονικού διαστήματος δίχως ανάσα κατά τη διάρκεια των ελέγχων στα σύνορα. Ο Bilal είναι ένας 17χρόνος Κούρδος που έχει περπατήσει μέχρι το Calais. Δε μπορεί να κρατήσει την αναπνοή του, και έτσι αναζητάει νέο τρόπο για τη μετάβαση στην Αγγλία όπου βρίσκεται η αγαπημένη του. Για αυτήν περνάει την Οδύσσειά του. Αποφασίζει να μάθει κολύμπι, για να διασχίσει θαλάσσια το κανάλι της Μάγχης. Εκτός απ' το πείσμα του θα βρει συμπαραστάτη τον Simon, έναν πρώην πρωταθλητή της κολύμβησης και νυν προπονητή. Οι τραυματισμένες τους ζωές θα δέσουν απίστευτα. Και ο Simon με αυταπάρνηση θα θυσιαστεί για να βοηθήσει με κάθε τρόπο τον Bilal.
Μετανάστευση. Εξαθλίωση. Κρατική διακόρευση ανθρώπων. Κοινωνική αδιαφορία. Ακτιβισμός ή ελεημοσύνη; Αυτές είναι οι κυρίως νύξεις του Philippe Lioret. Εμείς θα επικεντρωθούμε στο τελευταίο ερώτημα.
Είναι σαφές ότι η ελεημοσύνη δεν έρχεται σε αντίφαση με τον ακτιβισμό. Τουλάχιστον όχι σε άμεση αντίθεση. Η ελεημοσύνη προνοεί για τον άνθρωπο εξατομικευμένα, ενώ ο ακτιβισμός μάχεται σε ένα συλλογικότερο επίπεδο. Αν όντως θέλουμε καλύτερες, ή μάλλον πιο ανθρώπινες μέρες για τους μετανάστες οφείλουμε να αναπτύξουμε δράση σε αμφότερα πεδία. Δε νοείται οργανωμένος ακτιβισμός χωρίς ευαισθησία στον ανθρώπινο παράγοντα, κάτι τέτοιο θα σήμαινε μονάχα την αυτοπροβολή του ακτιβιστή. Δε νοείται ελεημοσύνη χωρίς συλλογική μέριμνα, κάτι τέτοιο θα συνεπαγόταν με την εγωκεντρική θεραπεία του έσω μας οίκτου.
Ο Philippe Lioret είναι επιφυλακτικός με την ελεημοσύνη. Βλέπουμε ότι ο Simon προσελκύει, αρχικά, τον Bilal με γνώμονα το προσωπικό συμφέρον, καθότι επιθυμεί να κερδίσει μια θέση στην εκτίμηση της πρώην συζύγου του, η οποία είναι ακτιβίστρια. Και η αλήθεια είναι ότι ελεημοσύνη εμπεριέχει (και) το στοιχείο του καιροσκοπισμού. Καθώς ο ελεήμονας συχνά φέρεται να ελεεί αποσκοπώντας, απλώς, στην προσωπική κάθαρση ενοχών-τύψεων που άπτονται του μεταναστευτικού ζητήματος. Η ελεημοσύνη προϋποθέτει την πλήρη ισότητα των συμβαλλόμενων μερών, την εξάλειψη εγωκεντρικών συναισθημάτων, όπως τον οίκτο, και την συνειδησιακή ταύτιση του οικονομικά ισχυρότερου με τον οικονομικά ασθενέστερο. Οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι η ελεημοσύνη δεν είναι πράξη σωτηρίας. Είναι καταπραϋντική προς αυτόν που τη δέχεται. Όμως από μόνη της δεν αρκεί για την επίλυση του προβλήματος. Διότι το πρόβλημα δεν είναι ατομικό. Δεν έγκειται δηλαδή στην οικονομική ανέχεια του ενός. Αλλά στη δομική "αρεσκεία" του συστήματος για μαζική παραγωγή και εκμετάλλευση σακάτηδων. Η ελεημοσύνη χωρίς οργανωμένη δράση είναι απλώς ο διαιωνισμός των βασάνων μιας μερίδας ανθρώπων που είναι καταδικασμένοι στον αφανισμό(όπως τελικά αφανίζεται και ο Bilal), δίνοντας διαρκώς τη σκυτάλη στις επόμενες γενιές.
Ο Philippe Lioret φαίνεται πιο αισιόδοξος με τον ακτιβισμό. Με την ελεημοσύνη μπορούμε να θεραπεύσουμε την οικονομική ανέχεια του ενός. Αυτή όμως δεν εξαλείφει την οικονομική ανέχεια των πολλών, καθώς, και κυριότερα, ούτε τα δομικά συστατικά του συστήματος που γεννούν την άνιση κατανομή του πλούτου, την καταπάτηση των ανθρώπινων δικαιωμάτων και τον ευρύτερο μισανθρωπισμό. Και αν το Welcome μας παροτρύνει για κάτι, αυτό είναι να απαλλαγούμε απ' το καβούκι της βολικής αδιαφορίας μας, να σταθούμε ανθρώπινα και ισότιμα προς τον απέναντι μας, να αναγνωρίσουμε το τυχαιοκρατικό της θέσης μας και της θέσης τους, να υιοθετήσουμε τα βάσανα που μοιάζουν αλλότρια ως δικά μας, και να διεκδικήσουμε με ζήλο τα δικαιώματα τους, ακόμα και αν αυτό συνεπάγεται με αυταπάρνηση.
Welcome λοιπόν! Γιατί το καλωσόρισμα είναι προαπαιτούμενο για κάθε ταξιδιώτη. Τόσο για αυτούς που έρχονται με φαρδιές βαλίτσες και παχιά πορτοφόλια, όσο και για αυτούς που η ζωή τους τρέμει σαν κερί στα χείλη... Βαθμολογία 6,5/10
Σκηνοθεσία: Cecil B. DeMille Παραγωγής: USA / 1939 Διάρκεια: 135'
Συγκρουόμενα οικονομικά συμφέροντα προκύπτουν από τη συμφωνία ώθησης ενός σιδηροδρομικού σταθμού που θα ενώνει τη Δυτική με την Ανατολική πλευρά της Αμερικής. Δυο στρατιές σχηματίζονται, αντίστοιχες με τα συμφέροντα. Η "νόμιμη", όπου κυρίως ο Jeff Butler αναλαμβάνει να εξασφαλίσει την υγιή ροή των διαδικασιών. Ενώ από την άλλη πλευρά η παρέα του Sid Campeau, με επικεφαλής τον Dick Allen, κολλητό του Jeff Butler απ' το στρατό, σαμποτάρει το όλο εγχείρημα. Ο Jeff με τον Dick εξελίσσονται σε άσπονδους εχθρούς, ενώ ανάμεσα τους βρίσκεται το κορίτσι. Η γοητευτική Mollie Monahan(Barbara Stanwyck). Στο ρόλο της τραγικής ηρωίδας που κινεί τα νήματα.
Το Union Pacific αποτελεί ένα από τα αρχετυπικά Western. Από αυτά που εξασφάλισαν, έχτισαν και έδωσαν τεράστια ώθηση στο είδος. Με μια σφιχτογραμμένη πλοκή. Σκηνές δράσης που αποπνέουν το άρωμα της εποχής. Της κινηματογραφικής και της ιστορικής. Οι σκηνές δένονται μεταξύ τους με ένα μαθηματικής ακρίβειας αναλυτικό μοντάζ. Και ένα γοητευτικό soundtrack ηχεί καθάρια μέσα από το άνοιγμα των τοπίων της Δύσης, μεταφέροντας την ανάλογη ατμόσφαιρα.
Θεματικά το Union Pacific μιλάει για την τυχαιότητα της φιλίας και της εχθρότητας. Κοιτώντας τον άνθρωπο αναπόσπαστα ως μέλος της τάξης-στρατιάς συμφερόντων που ασυνείδητα υπηρετεί στον εκάστοτε χώρο και χρόνο. Υπαινίσσεται την ανάγκη μιας γενικής λιποταξίας και χειραφέτησης του εγώ απ' τα ετεροπροσδιόριστα συμφέροντα. Έτσι που να πέσουν τα στρατεύματα των επιβεβλημένων ιδεών. Και οι άνθρωποι να ενωθούν κάτω από έναν κοινό σκοπό. Στα μείον, μπορούμε να του καταλογίσουμε μια αδικαιολόγητη δαιμονοποίηση στη σκιαγράφηση του πορτραίτου των ινδιάνων. Που, όχι και τόσο αχνά, παρουσιάζεται ως ο κοινός ενάντιος σκοπός. Βαθμολογία 7/10
Σκηνοθεσία: Fatih Akin/ Yvan Attal/ Allen Hughes/ Shunji Iwai/ Wen Jiang/ Shekhar Kapur/ Joshua Marston/ Mira Nair / Natalie Portman/ Brett Ratner/ Randall Balsmeyer Παραγωγής: France / USA / 2009 Διάρκεια: 103'
Πολλοί θα θυμόσαστε πριν 3 χρόνια το "Paris, je t'aime". Το "New York, I Love You" είναι η συνέχιση αυτού του φιλόδοξου εγχειρήματος. Και όπως πληροφορούμαστε θα ακολουθήσουν κι άλλα. Σε μια άτυπη σύγκριση των δύο, μας σοκάρει η συνοχή του "New York, I Love You", το οποίο όμως υπολείπεται στην artistic πλευρά.
Οι κανόνες δημιουργίας ρητοί. Έντεκα σκηνοθέτες σκηνοθετούν δέκα ιστορίες. Ανάμεσα τους κορυφαία ονόματα όπως ο Fatih Akin, ο Yvan Attal, ο Shekhar Kapur και η Natalie Portman. Ο καθένας έχει προθεσμία 24 ωρών γυρίσματος, μιας ιστορίας που δεσμευτικά εξελίσσεται εντός της Νέας Υόρκης. Και στα χέρια τους έχουν ένα αξιοζήλευτο cast. Ενδεικτικά αναφέρουμε ονόματα όπως: Julie Christie, Andy Garcia, Natalie Portman, Ethan Hawke, Christina Ricci, Orlando Bloom, Chris Cooper και Qi Shu.
Το New York, I Love You με μια υπερβάλλουσα φορμαλιστική διάθεση σχηματίζει ένα λυρικό δραματουργικό πόνημα. Ένα ερωτικό άσμα. Ως ένα συνονθύλευμα ανθρώπινων ιστοριών που συναρμολογείται αρμονικά κάτω απ' την ομπρέλα μιας μελαγχολικής σονάτας. Η απώλεια και η αποξένωση, ως προϊόντα του Δυτικού πολιτισμού, μονίμως σε πρώτο πλάνο. Οπτικοποιούνται με την άπταιστη χρήση της φωτογραφίας, αλλά και το προσωπικό στίγμα κορυφαίων ερμηνευτών. Μέσα από ιστορίες που διαχειρίζονται ικανοποιητικά τον σεναριακό εξυπνακισμό του twist, τις συναισθηματικές παύσεις και την στοχευμένη δραματουργική ξεδίπλωση.
Για τη Νέα Υόρκη όμως ούτε λόγος. Η καλλιέπεια και η επιμονή στο φόρμα περιορίζει το ρεαλισμό του χώρου. Με τη Νέα Υόρκη να υπάρχει μόνο ως ένα "πειραγμένο" φόντο των ιστοριών. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα η σχεδόν καθολική απώλεια του σύγχρονου ήχου. Και συνεπώς των ακουσμάτων που συνθέτουν την ταυτοτική ατμόσφαιρα μιας πόλης. Η οποία υποκαθίσταται από μελαγχολικές νότες που αρέσκονται στο να "κλέβουν" τα συναισθήματα! Απόλυτα συμβατές ωστόσο με την ποιητική διάθεση της εικόνας. Βαθμολογία 6/10
Μια παρέα τριών νεαρών ζευγαριών κατευθύνονται με τα παιδιά τους προς την Κασπία Θάλασσα για να περάσουν ένα ευχάριστο Σαββατοκύριακο. Μαζί τους ο Ahmad, ένα ενεργό μέλος της παρέας που μόλις έχει χωρίσει. Και η Elly, μια νεαρή κοπέλα, άγνωστη προς όλους εκτός της Sepideh, για την οποία είναι η δασκάλα των παιδιών της. Η Elly είναι ένα κορίτσι με αναστολές και προορίζεται για "συνοικέσιο" του Ahmad. Μόνο που η Sepideh κρατάει κρυμμένο το παρελθόν της Elly. Την χαρούμενη ατμόσφαιρα της παρέας θα ταράξει ένα παράξενο γεγονός. Ένταση θα επικρατήσει όταν η Elly θα εξαφανιστεί μυστηριωδώς. Και είναι η άγνοια για τις συνθήκες του γεγονότος αλλά και για το πρόσωπο της Elly, παρά ο προφαινόμενος θάνατος, που αναδύει μια ακραία αναστάτωση και επιθετικότητα εντός της παρέας, ραγδαίως αυξανόμενη, καθώς τα μέλη της έρχονται σε επαφή με τα "αναίτια" μυστικά της Sepideh.
Το "About Elly" είναι επάξια βραβευμένο στο φεστιβάλ του Βερολίνου. Ο Asghar Farhadi δίνει μια νέα, φρέσκια εικόνα για το Ιρανικό cinema στην τέταρτη μεγάλου μήκους ταινία του. Ο Antonioni στο L' Avventura αποκαλύπτει σε βάθος χρόνου τις ψυχολογικές επιπτώσεις, τις συναισθηματικές εκκρίσεις και τις νέες ισορροπίες που επιφέρει ένα απροσδόκητο γεγονός. Όπως η εξαφάνιση ενός ατόμου. Εδώ, ο Asghar Farhadi, χρησιμοποιεί το ίδιο γεγονός, την απροσδόκητη εξαφάνιση δηλαδή, για να παρακολουθήσει ντοκιμαντεριστικά τις άμεσες επιπτώσεις που προκαλούνται σε μια παρέα "φίλων". Η κάμερα στο χέρι μεταφέρει νατουραλιστικά μια τεταμένη ατμόσφαιρα, υποσκελίζοντας χαρακτηριστικά τη μελό δραματουργία. Παράγοντας εν τέλει ένα φιλοσοφικό δοκίμιο για την συναισθηματική αστάθεια της μεσαίας τάξης, καθώς αυτή λειτουργεί υπό καθεστώς εκούσιας και ακούσιας άγνοιας.
Η πολυμελής παρέα λειτουργεί διαρκώς υπό καθεστώς άγνοιας. Η έλλειψη γνώσης οφείλεται μεν στην μυστικότητα της Sepideh, αλλά και στη δική τους απροθυμία για την αναζήτηση της αλήθειας. Και η όποια επιθυμία εκδηλώνεται καταναγκαστικά όντας αντιμέτωπη μ' ένα τετελεσμένο και "παράξενο" γεγονός. Τα μέλη της παρέας νιώθουν απειλούμενα καθώς βουλιάζουν στα ύδατα της αβεβαιότητας. Τη προγενέστερη χαρά και διασκέδαση διαδέχονται ο πόνος, η απειλή, η ενοχή. Εντάσεις και προστριβές εκρήγνυνται στον πυρήνα των φαινομενικά δεμένων φίλων. Τα συναισθήματα είναι ευμετάβλητα διότι ανάμεσα τους παρεμβάλλεται το κενό. Η άγνοια. Η άγνοια όχι ως έλλειψη της γνώσης, ή και της αλήθειας. Αλλά η άγνοια ως η αποστροφή-άρνηση για ουσιαστική εξερεύνηση του περιβάλλοντός. Ένα τέτοιο στοιχείο ήταν και η Elly. Η αλήθεια δεν υφίσταται αυθύπαρκτα. Σε τι διαφέρει η αλήθεια από τις ακατάρριπτες πλάνες μας; Η πραγματική αλήθεια αναφέρεται στην επίμονη και επίπονη αναζήτηση του νοήματος των πάντων.
Άλλο ένα πολύ ενδιαφέρον θέμα που θίγει ο Asghar Farhadi είναι η στηλίτευση της δημοκρατικής διαδικασίας. Η παρέα καλείται να αποφασίσει δια μέσω ψηφοφοριών τον τρόπο δράσης πάνω στα καίρια θέματα που προκύπτουν. Όμως όλες οι αποφάσεις παίρνονται υπό καθεστώς άγνοιας. Μια άγνοια που σημαίνει την απόσταση του "ψηφοφόρου" απ' το αντικείμενο της ψηφοφορίας. Άραγε πως μπορεί ο δημοκρατικός θεσμός να είναι αποτελεσματικός, όταν το εκλογικό σώμα αποσταίνει ηθελημένα από την πραγματικότητα που το περιβάλλει; Το αποτέλεσμα δεν είναι παρά η εξουσιοδοτημένη απόφαση του εκλογικού σώματος να μεταθέτει τις δικές του ευθύνες σ' ένα πρόσωπο. Φυσικό ή αφύσικο.
Το Darbareye Elly είναι μια από τις μεγάλες ταινίες της χρονιάς. Ένας στοχασμός στις αδιάσειστες σχέσεις άγνοιας και φόβου. Μια ψυχογραφική μελέτη του ατόμου έναντι στην απειλή. Και κυρίως μια κοινωνική κριτική στον τρόπο δράσης και πράξης της αδικαιολόγητα εφησυχασμένης μεσαίας τάξης. Βαθμολογία 9/10
Αν θες πραγματικά να γνωρίσεις, πρέπει να κατακτήσεις. Μην αρκείσαι στις ετοιμοπαράδοτες φήμες και μην στερείς στον εαυτό σου το μαγικό ταξίδι της εξερεύνησης...
19.
18.
17.
15.
14.
13.
12.
11.
10.
9.
8.
7.
6.
5.
4.
3.
2.
1.
19.
18.
17.
15.
14.
13.
12.
11.
10.
9.
8.
7.
6.
5.
4.
3.
2.
1.
