Les dames du Bois de Boulogne

Σκηνοθεσία: Robert Bresson
Παραγωγής: France / 1945
Διάρκεια: 86'

Όλα τα γράμματα που έχουν γραφτεί, γράφτηκαν στην απουσία των άλλων. Ποτέ στην παρουσία. Είναι η απουσία τους που μας κάνει να στρεφόμαστε προς το μέρος τους. Όταν οι άλλοι απουσιάζουν, είμαστε μόνοι. Και κανείς δεν μπορεί να υποφέρει τη μοναξιά του. Ο εαυτός μας, μας έχει αποκαλύψει όλη τη δυστυχία του να είμαστε εμείς, κι αυτό είναι αφόρητο. Θέλουμε να εξασθενίσουμε αυτή τη δυστυχία. Να την καταπραΰνουμε. Τότε στρεφόμαστε στους άλλους. Ανήκουν κι αυτοί στην πραγματεία των αναρίθμητων ευχάριστων θορύβων και αντιπερισμασμών. 'Ετσι οι άλλοι μένουν πάντα οι άλλοι. Δεν διαπερνούν ποτέ το τσόφλι της εγγύτερης αυτογεωγραφίας μας. Μένουν πάντα έξω από εμάς, πλησίον σε μας. Αυτοί οι απόμακροι πλησίον. Κάποια στιγμή αποφασίζουμε να ζήσουμε μαζί. Αλλά ποτέ δεν συμβαίνει το μαζί. Ποτέ δεν συμβαίνει η ένωση. Γιατί οι αποφάσεις δεν οδηγούν σε συμβάντα. Οι αποφάσεις οδηγούν σε θλίψη.

Αυτό το απλό γεγονός, διαβεβαιωμένο σε όλη την υφήλιο, το γεγονός του να μη μπορούμε να δεχτούμε το γεγονός της ύπαρξής μας, μας αποκλείει ταυτόσημα και από τους άλλους. Γιατί χάρις αυτής της αδυναμίας μας, καταθέτουμε στο πρόσωπο των άλλων μια πολύ βαριά προσωπική αποστολή. Την προσδοκία της προσωπικής μας λήθης. Τους έχουμε ήδη ανταλλάξει με το φρικιαστικό πρόσωπο κάποιου σωτήρα. Επιλέγουμε να ζήσουμε μαζί τους για να μας ξεχάσουμε. Να ξεχάσουμε την αρρώστια μας, τη δυστυχία μας. Όμως όσο και αν το επιλέξουμε δεν μπορούμε να είμαστε μαζί, αφού ήμασταν ήδη μαζί, αφού υπάρχουμε αναπόφευκτα μαζί. Κι αυτό δεν είναι κάτι που εξαρτάται από κάποιο είδος ατομικής επιλογής.

Η μοναξιά μας εξιδανικεύει τους άλλους. Τους σκοτώνει. Με την απουσία τους συνδιαλλεγόμαστε κι όταν είναι παρόντες δεν μπορούμε πια να επικοινωνήσουμε μαζί τους. Την απουσία μας θέλουμε να εξαγοράσουμε με την δική τους παρουσία. Να την ανταλλάξουμε. Η επιλογή μας να είμαστε μαζί τους, δεν τους αφορά. Είναι κι αυτή μέρος του ατομικού μας σχεδίου. Έτσι, η σκόπιμη και αποφασισμένη συνύπαρξη δύο ατόμων δεν είναι παρά ο χαμός του ενός προς τον άλλο. Η εξαφάνιση του ενός προς τον άλλο. Μα όταν γινόμαστε θαυμάσια απόντες δεν μπορούμε να συναισθανθούμε ούτε την παρουσία μας ούτε την απουσία μας. Κατεψυγμένα λαχανικά. Εκείνο που εξοχα μοιραζόμαστε είναι ο θάνατος.

The Lost Weekend

Σκηνοθεσία: Billy Wilder
Παραγωγής: Usa / 1945
Διάρκεια: 101'

Ένα χαμένο Σαββατοκύριακο. Όλοτελα σπαταλημένο στην άπνοια του τίποτα. Μια ηλιαχτίδα, προβοκατόρικη, από παχύ έρεβος, σέρνει την όρασή σου στο προσωπικό καθαρτήριο. Έχεις ανά χείρας τα αποκόμματα των εισιτηρίων. Επαναλαμβανόμενες παραστάσεις από τα συντρίμμια της ζωής σου. Εκκωφαντικές οι σειρήνες του ανεκπλήρωτου. Η συνείδηση βουίζει. Γδέρνεσαι πάνω σε τραχείς εφιάλτες. Πως θα σου φαινόταν αν ένα χαμένο Σαββατοκύριακο επαναλαμβανόταν σε όλη σου τη ζωή;


Κάπως έτσι νιώθει ο Don Birman(Ray Milland). Ένας ταλαντούχος συγγραφέας, που η ζωή του έχει πέσει στα τάρταρα της ματαίωσης. Καταδικασμένος, μέσα σε αυτή την άπνοια, να βιώνει τους εφιάλτες της τραυματισμένης του ύπαρξης. Ξανά και ξανά. Το αλκοόλ αποτελεί για αυτόν την πόρτα εξόδου. Μια έξοδος κινδύνου. Το βύθισμα σε μια εναλλακτική πραγματικότητα: παραισθησιογόνα. Η εξάρτηση γίνεται σύνδρομο κατοχικό. Τον κυριεύει. Μόνο που οι εφιάλτες επιστρέφουν την επόμενη πρωία. Πολλαπλασιασμένοι από το ανεξέλεγκτο "είναι" της οινοπνευματώδους ζωής του. Διαρκώς στη γλώσσα μένει μια γεύση πικρή. Γεύση πικρή, όντας έρμαιο, ανάμεσα στις επιστροφές και στις φυγές του ανεξέλεγκτου βίου του.


Όσο και αν ακούγεται παράξενο, η συγκεκριμένη ταινία είναι ίσως η πρώτη Αμερικάνικη που καταπιάνεται δηλωμένα με τον αλκοολισμό. Και ο Billy Wilder, αυτός ο θεμελιωτής του Αμερικάνικου κινηματογράφου, ποιεί εδώ το συμπαγές πορτραίτο ενός αλκοολικού. Διανθίζοντας τις γεωμετρικές συμμετρίες της "κλασσικής" αφήγησης με δάνεια από τον Γερμανικό εξπρεσιονισμό, τα οποία εφάπτονται αριστουργηματικά στο υποκειμενικό βλέμμα μιας παραισθησιογόνας πραγματικότητας.


Μόνο που το αλκοόλ, όπως υπογραμμίζει ο Wilder, δεν εμπεριέχεται αποκλειστικά στα γυάλινα οινοπνευματοδοχεία. Η κατοχή μιας ζωής υλικής ευμάρειας(σαν αυτή που παρέχει στον ήρωα ο αδερφός του) και οι υπερπροστατευτικές σχέσεις(σαν αυτή που προσφέρει η ερωμένη), λειτουργούν παρομοίως τυφλωτικά και αναβλητικά. Καθώς η τεχνητή άμβλυνση των προβλημάτων απαγορεύει την ευθύβολη αντιμετώπισή τους. Υποκρύπτοντας τη στιγμή: όταν καλούμαστε να επιλέξουμε πλευρά μπροστά στην οριακή γραμμή που έχουμε παρέλθει. Και αν αναλογιστεί κανείς το σύγχρονο γίγνεσθαι επιδίωξης και επίτευξης της πλουτοκρατίας, αλλά και τις υπερπροστατευτικές ανθρώπινες σχέσεις [βλέπε γονείς-τέκνα], καθώς και τα μιλιούνια εξαρτησιογόνων υποκατάστατων του "καθαρού" αλκοόλ, τότε μπορούμε να αντιληφθούμε επακριβώς πόσο διαβολικά διαχρονική είναι ετούτη η ταινία.


Και όμως το The Lost Weekend δεν είναι μια ταινία για το αλκοόλ. Είναι μια ταινία πρότασης πνευματικής ανάστασης μέσα από την Τέχνη. Καθώς ορίζει την εξωτερίκευση/έκφραση των μύχιων σπαραγμάτων, ως την ιδανική μορφή προσωπικού εξορκισμού. Και ταυτόχρονα, ως μια δεξαμενή διοχέτευσης βιωμάτων στη συλλογική μνήμη. Η Τέχνη, μέσω της επώδυνης σύγκρουσης, μια οδός συμφιλίωσης με τον υποκειμενικό χρόνο. Και ταυτόχρονα, όχημα σποράς στο χωράφι της αιωνιότητας..
Βαθμολογία 9/10

Στον Η.

Brief Encounter

Σκηνοθεσία: David Lean
Παραγωγής: England / 1945
Διάρκεια: 86'

Ζωές που κυλούν πάνω σε προκαθορισμένες ράγες. Ταξίδι: το ενδιάμεσο της απόστασης γνωστών σταθμών. Είναι αυτό ταξίδι; Οικογένεια, εργασία, ψώνια, πολιτισμός, κοινή γνώμη το υλικό επίστρωσης στις ατσάλινες ράγες. Τι θλιβερό να σέρνεις το βαγόνι του εαυτού σου στο αναμεταξύ των προδικασμένα μονότονων ημερών; Ο έρωτας είναι η μόνη οδός για το απρόβλεπτο. Εκεί που τα πράγματα χάνουν το προκάτ όνομά τους. Ο χρόνος τη ροή του. Οι γνωστές διαστάσεις ανατρέπονται. Μένει μόνο εκείνο το αδιευκρίνιστο, σχεδόν μεταφυσικό κάλεσμα, που σε σέρνει στις βαρκάδες των ανεξερεύνητων υδάτων. Κάτω από έναν ήλιο αλλιώτικο, και ας μοιάζει τόσο κοινότοπος στους άλλους. Μέσα στην οργασμική αισθαντικότητα κάθε στιγμής. Ο έρωτας το μέσο διαφυγής από τις ράγες του αποστεωμένου. Το οδυνηρό τέντωμα και το κύλισμα στην αχαρτογράφητη περιοχή του απαγορευμένου. Εκεί εκχύνεται η εσωτερική απελευθέρωση, σαν μια λυτρωτική κατάσταση, ως άνθος της απάρνησης των δοσμένων ετυμολογιών. Όμως, ποιος αντέχει να θυσιάσει τις ράγες της έτοιμης ζωής και να αφεθεί στην οδύνη του μοναχικού δρόμου του εκτροχιασμού; Έρωτας: αυτό είναι το ταξίδι...


Αυτόν τον έρωτα, αγνό και φυσικό, θα βιώσουν εξωσυζυγικά ένας παντρεμένος και μια παντρεμένη. Τον έρωτα που σε καλεί να διαπράξεις όλες τις απαγορεύσεις ώστε να βιώσεις την απόλυτη απελευθέρωση. Ο σπαρακτικός λόγος της Celia Johnson διαποτίζει αυτή την ρομαντική διαδρομή. Ο εκτροχιασμός του άρματός της, από τις ράγες του επιτρεπτού, εξαπολύει σπινθήρες. Μικρά φλεγόμενα πυροτεχνήματα, μαγνητίζουν μέσα από τη γνήσια αισθαντικότητά τους, έτοιμα να προκαλέσουν ολοκαυτώματα στις νεκρές περιοχές του δέρματος. Ο θάνατος, ο πόνος, το εισιτήριο για την αναγέννηση. Και αυτός ο φλογισμένος λόγος της ηρωίδας σημαίνει τη διαρκή πάλη ανάμεσα στο επιτρεπτό και το απαγορευμένο. Εσύ μέχρι που μπορείς να φτάσεις;


Το Brief Encounter είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα τυπικό ρομάντζο. Ο David Lean χρησιμοποιεί πληθώρα σκηνοθετικών καινοτομιών, με μια μοντερνιστική προσέγγιση. Η οποία μετατρέπει την κινηματογραφική αφήγηση σε κάτι μαγικό! Σήμερα μπορεί να φαίνεται ξεπερασμένο -αν και όχι τελείως, αλλά στη δεκαετία του 40 υπήρχε ένας σχεδόν απαράβατος κανόνας, σύμφωνα με τον οποίον η κάμερα "υποχρεούταν" να κινηματογραφεί τον ήρωα που ενεργεί μέσα στο κάδρο. Για παράδειγμα, σ' έναν διάλογο μεταξύ δύο προσώπων, θεωρούνταν ως απόλυτος κανόνας να κινηματογραφείται το πρόσωπο που μιλάει. Ο David Lean, συνειδητά και κωδικοποιημένα πλέον, σπάει αυτόν τον κανόνα. . Σ' έναν διάλογο, μια χειρονομία, ανάλογα με τη δραματουργία του, επιλέγει πολλάκις να κινηματογραφήσει το πρόσωπο που "παθαίνει", το πρόσωπο που δέχεται. Το πρόσωπο που γίνεται ένας καθρέφτης συναισθημάτων, άκρως πιο ομιλητικός από τον ίδιο το λόγο και από την ίδια τη χειρονομία. Ένας καθρέφτης αντανάκλασης και μεγέθυνσης όλων των εκείνων των εκφράσεων που εκρήγνυνται από το πορτραίτο μιας κατάστασης συναισθηματικής υπερέντασης.


Brief Encounter: Στιγμιαίες συναντήσεις, έξω απ' το χώρο και το χρόνο, στο αέναο φευγιό των τραίνων. Όμως, πόσο κρατάει τελικά μια στιγμή;
Βαθμολογία 8/10

The Southerner

Σκηνοθεσία: Jean Renoir
Παραγωγής: USA / 1945
Διάρκεια: 92'

Το The Southerner είναι βασισμένο στη δημοφιλή, εκείνη την περίοδο, νουβέλα του George Sessions Perry, "Hold Autumn in Your Hand". Και αποτελεί τη μοναδική υποψηφιότητα για oscar, του Jean Renoir. Ενός απ' τους σημαντικότερους σκηνοθέτες του κλασσικού κινηματογράφου!


Μια πενταμελής οικογένεια(1 γιαγιά, 2 γονείς, 2 παιδιά) εγκαταλείπει την πόλη και μεταφέρεται με όνειρα σε αγροτική περιοχή για να αναλάβει βαμβακοκαλλιέργειες και λοιπές γεωργικές δραστηριότητες. Η ζωή των απλών ανθρώπων όμως είναι δύσκολη, κυλάει κάτω από δυσμενείς συνθήκες, όπου δεν υπάρχει χώρος για όνειρα. Το δράμα αυτών των απλών ανθρώπων σκηνοθετεί και ο Jean Renoir. Με την πενταμελή οικογένεια να έρχεται εξ' αρχής αντιμέτωπη με τη φτώχεια, με την πείνα, με τις απρόβλεπτες παραμέτρους της γεωργίας, τις εύθραυστες ισορροπίες της ζωής, αλλά και ένα ανταγωνιστικό περιβάλλον εντός της γειτονιάς. Το όπλο για να παραμένουν όρθιοι είναι ότι βρίσκονται ενωμένοι και συσπειρωμένοι κάτω απ' τα δεσμά της οικογένειας.


Παρατηρούμε τον άνδρα που δουλεύει με πάθος τη γη. Που προσπαθεί να εξασφαλίσει τα απαραίτητα στην οικογένεια του. Όμως ο Γολγοθάς γίνεται περίπατος καθημερινός. Τα χωράφια δε δουλεύονται χωρίς μηχανήματα. Αρρώστιες χτυπούν τη φτωχή οικογένεια. Ο ανταγωνισμός διάχυτος. Σε ένα σύμπαν που η ματαιότητα της ζωής ακυρώνει τα σχέδια των ανθρώπων. Και η αγάπη αρκεί μονάχα για την ανοχή στις κακουχίες.


Απ' το πλήθος των ηρώων διακρίνουμε την ηλικιωμένη γιαγιά. Η οποία, μες στην κυνικότητα της, αποτελεί μια κωμική νότα στο δράμα. Ο ρόλος της μόνο τυχαίος δεν είναι. Έχει ζήσει τη ζωή περισσότερο απ' όλους. Μην περιμένετε όμως κάποια κεκτημένη σοφία. Έχει βιώσει τη ματαιότητα των πάντων στο πετσί της. Εκεί οφείλεται και η λιγοψυχία της, η αδιαφορία της. Ο παραγκωνισμός του πνεύματος συνδέεται με έναν κομφορμισμό, με τον εναγκαλισμό της ύλης. Και η γιαγιά το μόνο που επιζητά είναι μια ζεστή κουβέρτα, μια κουταλιά μέλι και μια κουνιστή πολυθρόνα. Όσο και αν τα προϊόντα αυτά μοιάζουν απλά στο σύγχρονο θεατή, αποτελούν ένα είδος πολυτελείας για τον φτωχικό βίο που κάνει η οικογένεια. Και αυτή την τάση, που ο κόσμος βιώνει σήμερα αυξανόμενα με την καταναλωτική μανία, περιγράφει υπογείως ο Jean Renoir.

Πως λοιπόν μπορείς να ελπίζεις σε αυτόν τον κόσμο; Πως μπορείς να ονειρεύεσαι; Πως μπορείς ακόμα να αφήνεσαι στα συναισθήματα σου; Σε έναν κόσμο που η ελευθερία σου μετριέται αποκλειστικά με το φάρδος του πορτοφολιού σου;
Βαθμολογία 8,5/10