Peace to Us in Our Dreams

Σκηνοθεσία: Sharunas Bartas
Παραγωγή: Lithuania / France / 2015
Διάρκεια: 107'

Ολόκληρος ο ανθρώπινος πολιτισμός, ολόκληρη η πρόοδος μας αποκάλυψε αυτό που εξ' αρχής φαινόταν αυτοσκοπός: ματαιότητα. Το πέπλο αφαιρέθηκε. Ο κόσμος αποκαλύφθηκε στην εντέλεια του. Το κρυφό νόημα το πραγμάτων αποδείχτηκε κενό. Κούφιο. Όλες οι συνδέσεις και οι δεσμοί μεταξύ των πραγμάτων και των όντων απλές ασήμαντες απαριθμήσεις. Η ζωή, σε κάθε αναχαίτισή της, εξακολουθεί να είναι ένα θαύμα. Η ζωή θα εξακολουθεί να είναι ένα θαύμα όσο θα υπάρχει κάποιος να μπαίνει στον κόπο. Όσο θα υπάρχει κάποιος να κλέβει ντομάτες από τον κήπο του γείτονα. Όσο το αγόρι θα ερωτεύεται το κορίτσι. Όσο θα υπάρχει κορίτσι πρόθυμο στο φλερτ. Όσο θα υπάρχουν άνθρωποι να παθιάζονται  να κουβεντιάζουν και να συγκρούονται για τυχαιότητες όπως η κλασσική ή η φολκ μουσική. Όσο κάποιος θα τρέχει για να διαφύγει απ' τον θάνατο. Όσο κάποιος θα τρέχει υπακούοντας προς την έλξη του θανάτου. Όσο θα υπάρχει κάποιος να μαγεύεται από τα χρώματα μιας πεταλούδας με μια ένταση ασύγκριτα πιο ποιοτική σε σχέση με όλες τις επιστημονικές ή της καλλιτεχνικές κατακτήσεις. Η φύση απέραντη και αιώνια -σχεδόν αθάνατη- θα στέκει εκεί να γιορτάζει και να υμνεί όλες αυτές τις ασημαντότητες που αύριο κιόλας θα έχουν λησμονηθεί. Είναι ένα είδος θείας αγάπης η λήθη. Ένα είδος θείας προνοητικότητας. Η κινητήρια δύναμη του σύμπαντος. Το μυστικό της περιστροφής. Στην περιφέρεια ενός κύκλου όπου τα ίχνη σβήνουν ό,τι διανύουν για να ξανά-διανυθούν. Στα ονειρά μας θα ανακαλούμε τη γαλήνη που φτιαγμένη από εμάς βρισκόταν ήδη έξω από εμάς.

Les dames du Bois de Boulogne

Σκηνοθεσία: Robert Bresson
Παραγωγής: France / 1945
Διάρκεια: 86'

Όλα τα γράμματα που έχουν γραφτεί, γράφτηκαν στην απουσία των άλλων. Ποτέ στην παρουσία. Είναι η απουσία τους που μας κάνει να στρεφόμαστε προς το μέρος τους. Όταν οι άλλοι απουσιάζουν, είμαστε μόνοι. Και κανείς δεν μπορεί να υποφέρει τη μοναξιά του. Ο εαυτός μας, μας έχει αποκαλύψει όλη τη δυστυχία του να είμαστε εμείς, κι αυτό είναι αφόρητο. Θέλουμε να εξασθενίσουμε αυτή τη δυστυχία. Να την καταπραΰνουμε. Τότε στρεφόμαστε στους άλλους. Ανήκουν κι αυτοί στην πραγματεία των αναρίθμητων ευχάριστων θορύβων και αντιπερισμασμών. 'Ετσι οι άλλοι μένουν πάντα οι άλλοι. Δεν διαπερνούν ποτέ το τσόφλι της εγγύτερης αυτογεωγραφίας μας. Μένουν πάντα έξω από εμάς, πλησίον σε μας. Αυτοί οι απόμακροι πλησίον. Κάποια στιγμή αποφασίζουμε να ζήσουμε μαζί. Αλλά ποτέ δεν συμβαίνει το μαζί. Ποτέ δεν συμβαίνει η ένωση. Γιατί οι αποφάσεις δεν οδηγούν σε συμβάντα. Οι αποφάσεις οδηγούν σε θλίψη.

Αυτό το απλό γεγονός, διαβεβαιωμένο σε όλη την υφήλιο, το γεγονός του να μη μπορούμε να δεχτούμε το γεγονός της ύπαρξής μας, μας αποκλείει ταυτόσημα και από τους άλλους. Γιατί χάρις αυτής της αδυναμίας μας, καταθέτουμε στο πρόσωπο των άλλων μια πολύ βαριά προσωπική αποστολή. Την προσδοκία της προσωπικής μας λήθης. Τους έχουμε ήδη ανταλλάξει με το φρικιαστικό πρόσωπο κάποιου σωτήρα. Επιλέγουμε να ζήσουμε μαζί τους για να μας ξεχάσουμε. Να ξεχάσουμε την αρρώστια μας, τη δυστυχία μας. Όμως όσο και αν το επιλέξουμε δεν μπορούμε να είμαστε μαζί, αφού ήμασταν ήδη μαζί, αφού υπάρχουμε αναπόφευκτα μαζί. Κι αυτό δεν είναι κάτι που εξαρτάται από κάποιο είδος ατομικής επιλογής.

Η μοναξιά μας εξιδανικεύει τους άλλους. Τους σκοτώνει. Με την απουσία τους συνδιαλλεγόμαστε κι όταν είναι παρόντες δεν μπορούμε πια να επικοινωνήσουμε μαζί τους. Την απουσία μας θέλουμε να εξαγοράσουμε με την δική τους παρουσία. Να την ανταλλάξουμε. Η επιλογή μας να είμαστε μαζί τους, δεν τους αφορά. Είναι κι αυτή μέρος του ατομικού μας σχεδίου. Έτσι, η σκόπιμη και αποφασισμένη συνύπαρξη δύο ατόμων δεν είναι παρά ο χαμός του ενός προς τον άλλο. Η εξαφάνιση του ενός προς τον άλλο. Μα όταν γινόμαστε θαυμάσια απόντες δεν μπορούμε να συναισθανθούμε ούτε την παρουσία μας ούτε την απουσία μας. Κατεψυγμένα λαχανικά. Εκείνο που εξοχα μοιραζόμαστε είναι ο θάνατος.

Stray Dogs

Σκηνοθεσία: Ming-liang Tsai
Παραγωγή: Taiwan / France / 2013
Διάρκεια: 138'

"Τα σενάρια μου είναι πολύ μικρά. Μοιάζουν πιο πολύ με ποίηση, εμπεριέχουν μόνο αφηρημένα ίχνη για το πως θα κάνω τις ταινίες μου. Όταν γράφω τα σενάρια, δεν γράφω ποτέ διαλόγους, αλλά μιλώ και επικοινωνώ πολύ με τους ηθοποιούς μου κι όταν έρχεται η ώρα του γυρίσματος έχουν μια επαρκή ιδέα και μια ατμόσφαιρα για το πως θα εμψυχώσουν τους χαρακτήρες τους. Μ' αυτόν τον τρόπο οι ερμηνείες τους σχετίζονται περισσότερο με τις εμπειρίες τους. Στο σινεμά μου οι ηθοποιεί δεν είναι όπως στο Χόλιγουντ, δεν έχουν διδαχθεί πως να μιλάνε ή πως να ερμηνεύουν. Οι ηθοποιοί μου είναι πιο πολύ σαν καθημερινοί άνθρωποι. Δεν σκέφτεσαι ότι "παίζουν". Τους δίνω πάντα πολύ χρόνο στο σετ πριν το γύρισμα. Περιμένω και τότε αυτοί ερμηνεύουν φυσικά. Είναι ο καλύτερος τρόπος", Ming-liang Tsai.

Το Stray Dogs αποτελεί μια απόλυτη μυσταγωγική εμπειρία. Παρόμοια με αυτή που συναντάμε στο σινεμά του Weerasethakul. Όμως υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Εδώ η μυσταγωγία -άγνωστο σε τι- δεν προκύπτει σε καμία περίπτωση από το θέμα. Ο Ming-liang Tsai δεν επενδύει ούτε στο πολιτισμικό άλλο, ούτε στην υφολογική διαφορά, ούτε σε κάποιο παγανιστικό δάνειο. Η μυσταγωγία εδώ προκύπτει από το κινηματογραφικό μέσο. Και πιο συγκεκριμένα από τον κινηματογραφικό χρόνο.  Από τον κινηματογράφο-χρόνο.

Ο σκηνοθέτης από τη Μαλαισία, στην κατά τα φαινόμενα τελευταία του ταινία, κινηματογραφεί, με ημι-αυτόνομα κάδρα ως εντελώς αυτόνομα κάδρα, μια οικογένεια στην Ταϊπέι. Είναι ένας κινηματογράφος απλότητας που συντίθεται ως ένα κολλάζ από κάδρα υψηλής συναισθηματικής νουμοσύνης. Συνήθως όταν μιλάμε για κάδρα/κινηματογράφο νοημοσύνης αναφερομαστε στη νοημοσύνη του δημιουργού. Όμως, θα ήθελα να ξεκαθαρίσω πως εδώ δεν εννοώ καθόλου κάτι τέτοιο. Αναφέρομαι σε μια πηγαία νοημοσύνη των κάδρων και των σκηνών. Και αν ο δημιουργός καθρεπτίζεται μέσα σε αυτά, δεν είναι χάρις της παρεμβατικότητάς του, αλλά χάρις της εμπιστοσύνης του. Γενικά ο Ming-liang Tsai δεν μοιάζει να προπορεύεται σε σχέση με το έργο του. Μοιάζει να κινείται παράλληλα και μέσα σε αυτό. Δεν μοιάζει σαν εξωτερικός άρχοντας/κατασκευαστής/ποιητής/Θεός/δημιουργός. Μοιάζει περισσότερο με ιχνηλάτη. Κάτι που έχει ως αποτέλεσμα τη στιγμή που παρακολουθείς την ταινία να αισθάνεσαι πως παρακολουθεις μια ταινία την ώρα της δημιουργίας της. Όχι μια ταινία που έχει κατασκευαστεί/δημιουργηθεί για να τη δεις. Κι αυτό αποτελεί κάτι σχεδόν πρωτοφανές και αξιοθαύμαστο.

Και παρ' ότι η ταινία αποκαλύπτεται μέσα από μονοπλάνα-σεκάνς αυτοτελούς έμπνευσης, όσον αφορά την αφήγηση, δεν έχεις καθόλου την αίσθηση του θραυσματικού ή του αποσπασματικού. Όλα τα κάδρα τοποθετούνται σ' ένα ενιαίο και εντελώς συμπαγές ποιητικό σύμπαν [ποιητικό όχι από την άποψη του λυρικού ή του αφηρημένου, αλλά του ex nihilo χαρακτήρα της δημιουργίας]. Και υπάρχει επίσης μια αξιοσημείωτη φυσικότητα. Δεν μιλάμε για νατουραλισμό, αλλά την αισθηση ότι η ταινία έχει προ-εντυπωθεί μέσα στα κάδρα που κινηματογραφούνται, και όχι ότι προκύπτει κατά τη στιγμή της κινηματογράφησης. Ένα συνοθύλευμα σχημάτων, συναισθημάτων, εικόνων που έχει ήδη εμποτίσει το κινηματογραφικό σώμα. Απ' όπου απορρέει το ενίαιο σύμπαν για το οποίο ήδη μιλήσαμε. 

Στο βάθος και στην επιφάνεια συναντάμε τους γνώριμους προβληματισμούς του σκηνοθέτη για την αποτρόπαια πορεία προς την εκδυτικοποίηση των κοινωνιών και το οικουμενικά απάνθρωπο. Όμως τίποτα σ' αυτή την ταινία δε μπορεί να ειδωθεί ως εξωτερικό/μεμονωμένο σχόλιο. Παρά μόνο ως καρδιά. Η αορτή, οι αρτηρίες, οι βαλβίδες, οι φλέβες σε τέλεια ρυθμική λειτουργία.