Δευτέρα, 7 Ιουλίου 2014

Ο Κινηματογράφος ως Βίωμα


Ο κινηματογράφος, σε μια συγκριτική βάση, αποτελεί μια νεαρή τέχνη. Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν απέτρεψε την δογματοποίηση της γνώσης. Κάτι περισσότερο από 100 χρόνια από τη γέννηση του μέσου, μοιάζει να γνωρίζουμε καλά τι συνιστά καλό-κακό, άρτιο-ελαττωματικό, αφηγηματικό-πειραματικό, στρατευμένο ή προσωπικό κ.ο.κ. κινηματογράφο. Γνώση που αντλούμε είτε από θεωρητικά μοντέλα, είτε από επιστημονικές τεκμηριώσεις, είτε από την ιστορία της αισθητικής του μέσου ή την κριτική, ή ακόμα και από πιο επιφανειακά μοτίβα όπως οι οικονομικές κλίμακες και η εμπορικότητα, ή το lifestyle της εποχής. Αυτή η γνώση όμως, αν και πλέον άφθονη στην εποχή της πληροφορίας, δεν παράγει έργο. Αντιθέτως, κατά έναν τρόπο ευνουχίζει το έργο. Σαν θεατές παρουσιαζόμαστε πιο δύσκαμπτοι και πιο σφικτοί στην επικοινωνία, αφού έχουμε προ-υιοθετήσει αντιλήψεις και στάσεις που τείνουν να παγιώνονται. Ενώ και η δημιουργική διαδικασία δέχεται ισχυρό πλήγμα, καθώς στη γενικότητα του φαινομένου, τα έργα που προκύπτουν περισσότερο παράγονται μιμητικά (γνώση) παρά δημιουργούνται από μια εσωτερική (και κατ’ επέκταση καινοφανή) μοναδικότητα.

Θεωρώ πως στις μέρες μας, ο κινηματογράφος δεν έχει ανάγκη καλές ή κακές ταινίες. Αριστουργηματικό σινεμά ή παρωχημένο. Μυημένους θεατές ή γκουρού της 7ης Τέχνης. Ο κινηματογράφος, αυτή τη στιγμή, έχει ανάγκη περισσότερο να βιωθεί. Να υπάρξει ως βίωμα. Χωρίς δικλείδες ασφαλείας. Να αποκατασταθεί η αμεσότητα στη σχέση μας μαζί του. Η γνώση -ως μνήμη της γνώσης- να απομακρυνθεί, να παραχωρήσει (και να παραχωρεί) το απαραίτητο μέρος στη λήθη, που θα μας επιτρέψει να επικοινωνούμε με τον κινηματογράφο προσωπικά, αισθητικά, αντανακλαστικά. Ο κινηματογράφος, όπως όλες οι τέχνες, οφείλει να φέρει ένα μήνυμα από το χάος. Το χάος που δεν είναι γνωστικό. Το χάος που είναι χάος. Ό,τι κι αν σημαίνει αυτό. Γιατί η τέχνη δεν μπορεί να εκλογικευτεί, και κατά συνέπεια δε μπορεί να οργανωθεί σε γνώση. Ή τουλάχιστον σε μια γνώση, που να αφορά ουσιαστικά το έργο τέχνης, και όχι απλά την ιστορική γραφειοκρατία. Γιατί η τέχνη μας αποκαλύπτει-αναδύει ένα «είναι» που δεν είναι γνωστικό, ακριβώς επειδή το «είναι» φαντάζει δομικό και προηγείται. Ενός «είναι» που λαμβάνει χώρο μόνο εντός του πλαισίου της δημιουργίας που το αποκαλύπτει.

Κλείνοντας, παραθέτω ένα σχετικό χωρίο του Κορνήλιου Καστοριάδη, που θα επιθυμούσα να ξαναδιαβαστεί και να ξαναδιαβαστεί: «η τέχνη μας φέρνει αντιμέτωπους μ’ ένα ακραίο παράδοξο. Τελείως αυτάρκης, χωρίς να χρησιμεύει σε τίποτα, υφίσταται, επίσης, μόνο διότι παραπέμπει στον κόσμο και στους κόσμους, ως αποκάλυψη του, ως ένα διηνεκές και ανεξάντλητο προς-το-είναι μέσω της ανάδυσης του στοιχείου που μέχρι τότε δεν ήταν ούτε δυνατόν ούτε αδύνατον: του άλλου. Όχι παρουσίαση μέσα στην παράσταση την Ιδεών του Λόγου, μη παραστάσεων δια του διεξοδικού λόγου, όπως το ήθελε ο Καντ, αλλά δημιουργία ενός νοήματος που δεν είναι ούτε Ιδέα ούτε Λόγος, που είναι οργανωμένο χωρίς να είναι «λογικό» και το οποίο δημιουργεί την ίδια του την αναφορά σαν πιο «πραγματική» από καθετί το «πραγματικό» που θα μπορούσε να «αναπαρασταθεί».»

υ.γ. Το κείμενο πρωτοδημοσιεύτηκε από το έντυπο περιοδικό ΜΠΟΜΠΙΝΑ του Κινηματογραφικού Τομέα ΠΟΦΠΑ

5 σχόλια:

Pierrot Le Fou είπε...

Και η τέχνη δεν είναι μετρήσιμο μέγεθος όπως συμβαίνει με την τεχνική για αυτό ακριβώς το λόγο. Διότι βιώνεται και ερεθίζει εντελώς διαφορετικές κεραίες...
Είσαι ωραίος...

kioy είπε...

Και ως μη μετρήσιμο μέγεθος, δεν υπάρχει ανάγκη για αξιολόγηση -όπως επιτάσσει η εμμονικά αντιδραστική μας διάθεση-, αλλά να βιωθεί..

Τις θερμές μου καλημέρες!



pierrot le fou είπε...

Η αξιολογηση εχει ουσια μονο οταν αφορα τις καθαρα προσωπικες αποψεις μας σχετικα με το τι ερεθιζει τις δικες μας κεραιες. Οταν καθιστουμε τις αξιολογικες μας κρισεις αντιπροσωπους μιας επιπλαστης αντικειμενικοτητας τοτε χανουμε το παιχνιδι... Σεβομαι απολυτα αυτο που κανεις και σε διαβαζω κανα δυο χρονια τωρα... Θα μιλαμε...

fidelio είπε...

Καλησπέρα. Πολύ ενδιαφέρον και αληθινό το άρθρο σου. Σκέφτομαι μόνο, ότι για να δει κανείς το σινεμά ως βίωμα (και κάθε άλλη τέχνη βέβαια) πρέπει και να το θέλει ή μάλλον να το χρειάζεται με τέτοιον τρόπο.

Συμφωνώ ότι πολλές φορές καθορίζουμε τη σχέση μας με το σινεμά στη βάση χαζών και επιφανειακών στερεοτύπων (life style, σύμβολο και καλά κουλτούρας ή ψαγμένου σινεφίλ κ.ά.).

Για την μνήμη και τη γνώση όμως ίσως και να έχω καποιες αμφιβολίες. Δεν νομίζω ότι πηγαίνουμε στις αίθουσες φορτωμένοι με καντάρια θεωρίας και γνώσης για να εφαρμόσουμε κλινικά ένα μοντέλο πάνω στην ταινία και μετά να φύγουμε.

Αν αναφέρεσαι στην γνώση ως πληροφορία, θα συμφωνήσω (ούτως ή αλλως και η λεγόμενη κριτική κινηματογράφου έχει γίνει πληροφορία, περίληψη και σχολιασμός). Αν αναφέρεσαι στην γνώση ως εμβάθυνση και και καλλιέργεια της ευαισθησίας.. έγω βλέπω μάλλον έλλειμμά στο συγκεκριμένο κομμάτι.

Πώς πιστεύεις ότι θα μπορούσε κάποιος να βοηθήσει στην αποκατάσταση αυτής της αμεσότητας με το σινεμά; Και από ποιό μετερίζι, ας πούμε;

kioy είπε...

Γεια σου Fidelio

Στη γνώση και τη μνήμη της γνώσης αναφέρομαι ως την ιδέα της παγιωμένης κατάκτησης της γνώσης. Όπυ στην ουσία φτιάχνεται ένα στατικό απόθεμα γνώσης, δύσκαμπτο ως προς το ερέθισμα, και βολικό στην κατασκευή προτύπων και ευκολιακών ομαδοποιήσεων.

Κατά τ' άλλα η μνήμη, και η γνώση, που ανακαλείται ως κάτι που έχει βιωθεί και αναδύεται από την επαφή με την παροντική εμπειρία θέασης, νομίζω ότι άκρως ευπρόσδεκτη είναι, και πολύ δημιουργικά στον διάλογο μετέχει.
Ίσως να μην το εκφράζω καλά. Καλύτερα, το 'χει εκφράσει ο κ. Δημητριάδης στη Λήθη αν θυμάμαι καλά.

Τώρα στην έννοια της βοήθειας δεν ξέρω αν πιστεύω. Και δεν ξέρω αν την έχει ανάγκη η αμεσότητα για να αποκατασταθεί. Συνήθως η έννοια της βοήθειας περισσοτερο "υπογραμμίζει" ένα πρόβλημα, και το εγκαθιδρύει υπογραμμίζοντας το, παρά παρέσχει κάποιον "υποστηρικτικό" ρόλο όπως ετοιμολογικά τουλάχιστον υπαινίσσεται.

Χαιρετώ σας!