Kis Uykusu

Σκηνοθεσία: Nuri Bilge Ceylan
Παραγωγής: Turket / France / Germany / 2014
Διάρκεια: 198' 

Η Χειμερία Νάρκη είναι ένα τραίνο με άφθονους επιβάτες. Οι πόρτες είναι κλειστές. Όλοι οι επιβάτες είναι σημεία της μεταφοράς. Όμως κανείς δεν είναι μέρος της κίνησης. 

Και εδώ έρχεται η έννοια του αποκλεισμένου εαυτού να εντείνει την αίσθηση του ανθρώπου ως ακίνητη μάζα μέσα σ’ ένα κινούμενο δοχείο. Ή πιο ακριβώς η έννοια του αποκλεισμού εντός του εαυτού. Γιατί ο εαυτός στη Χειμερία Νάρκη είναι η χειμερία νάρκη μέσα στην οποία βρισκόμαστε, δηλαδή το πρώτο και το τελευταίο οχυρό που προτάσσουμε έναντι στον κόσμο.

«Πως αντιμετωπίζεις το κακό όταν σε επισκέπτεται;» : Είναι μία από τις ερωτήσεις, και ένα θέμα συζήτησης που καταλαμβάνει αρκετό φιλμικό χρόνο στην ταινία του Ceylan. Η απάντηση είναι αδιάφορη, όμως η αναζήτησή της αναδεικνύει μηχανισμούς που θεμελιώνουν την ατομικότητα και την αποξένωση.

Πέραν του ότι το κακό, και οι λοιπές ηθικά χρωματισμένες έννοιες είναι εξαιρετικά αβάσιμες ως έννοιες, καθώς επιβάλλονται απ’ τον σκεπτικισμό και δεν δημιουργούνται από μια συμπαντική συνέπεια, το γεγονός ότι υιοθετείς την ιδέα ότι υπάρχει ένα εξωτερικό κακό, ένα κοσμικό κακό, που σου απευθύνεται, που απευθύνεται σε σένα προσωπικά, και ότι πρέπει να δράσεις ενάντια σε αυτό, παρ’ ότι αποτελεί διαδεδομένη ιδέα, είναι μια εξαιρετικά επισφαλής πλάνη. Είναι μια πλάνη που υποδηλώνει πως με τη δράση σου διαχωρίζεσαι απ’ τον κόσμο. Πως βρίσκεσαι έξω απ’ αυτόν. Πως εσύ, η απειροελάχιστη κουκκίδα, υψώνεις ένα ον, χωριστό, που δρα αυτόνομα, και που οι δράσεις του, το διαχωρίζουν από τη λειτουργία της συμπαντικής περιστροφής.

Το αποτέλεσμα είναι ότι παρ’ ότι δεν έχεις επιτύχει να διευρύνεις τις μηδαμινές σου οντολογικές διαστάσεις, απενεχοποιείς και θεωρείς τον εαυτό σου γιγάντιο. Η δράση –και η ατομική σκέψη εδώ λογίζεται ίσως ως το αποκορύφωμα της σύγχρονης αστικής δράσης- έχει αυτό το ιδίωμα: να ηρωοποιεί αυτόν που δρα, να τον απομονώνει, να τον ξεχωρίζει, να του αποδίδει ένα ολόκληρο βασίλειο. Λησμονώντας ότι οποιαδήποτε δράση λαμβάνει χώρο σ’ ένα χαοτικό πεδίο άπειρων παραλλήλων δράσεων, που το άθροισμα, το γινόμενο, το κλάσμα (κ.ο.κ.) τους δεν είναι παρά η δυναμική του κόσμου και οι περίπλοκοι δείκτες των αλληλοσυσχετίσεων που λαμβάνουν χώρο εντός αυτού.

Όμως ο εαυτός αυταπατάται. Θεωρεί πως δρα έξω απ’ τον κόσμο. Κατασκευάζει γύρω του μια πλημμυρίδα από νοητικά δίπολα, καλό-κακό, ηθικό-ανήθικο, τίμιο-άτιμο, αλτρουισμός-ματαιόδοξο, μίσος-αγάπη, στοργή-αδικία. Όπως συμβαίνει σε όλα τα’ ανθρώπινα συστήματα. Και μέσα σε αυτή την πλημμυρίδα εννοιών ο εαυτός σαν ταχυδακτυλουργός προσπαθεί να ισορροπήσει. Να βρει το κέντρο του. Εκεί χτίζεται ο εαυτός. Σε αυτό το κέντρο. Εκεί στο κάθε κέντρο, στον κάθε εαυτό και ένα ευαγγέλιο. Και αυτό είναι ένα κέντρο όπου ο Θεός, η θρησκεία, και ο πιστός ταυτίζονται. Για αυτό ο εαυτός μένει αδιάρρηκτος. Ακίνητος. Σε ύπνο. Με ξεχειλωμένα τα όρια της ατομικής αυταπάτης.

Παρ’ ότι όμως ο εαυτός βρίσκεται σε ύπνο, ή παρ’ ότι η έννοια του εαυτού είναι ο ύπνος μέσα στον οποίο βρισκόμαστε, παράλληλα, στην απομόνωσή μας, εξυμνώντας το τέλειο ατομικό μας σύστημα, βρισκόμαστε σε έπαρση. Η έπαρση είναι αναγκαία. Γιατί το νόημα της ύπαρξης μας -ως ολόκληρο σύστημα- είναι το συγκριτικό μας πλεονέκτημα έναντι των άλλων (συστημάτων). Και σ’ αυτό ωφελεί η έπαρση, δημιουργεί το κατάλληλο βλέμμα, την κατάλληλη τυφλότητα, το κατάλληλο οπτικό πρίσμα. Σ’ αυτό το σημείο θα ήθελα να μνημονεύσω, ίσως περιφραστικά, μια φράση της Μάργκεριτ Ντυράζ «δυσπιστώ με όσους γράφουν όμορφα». Κι αυτό γιατί η Ντυράζ θεωρεί πως η «καλλιγραφία» χρησιμοποιείται ως μέσο επίτευξης ατομικών στόχων, και ότι δεν αφορά αυτό που γράφεται. Η καλλιγραφία ως μια μάσκα υποκρισίας. Με μια αναγωγή, λογαριάζοντας την ανθρώπινη συμπεριφορά ως ένα άλλο είδος γραφής, θα οφείλαμε να επιδεικνύαμε ένα ανάλογο είδος δυσπιστίας στους «ενάρετους» ανθρώπους, στις εξιδανικευμένες συμπεριφορές, και στις ωραιοποιημένες χειρονομίες. Οι οποίες συνήθως φαντάζουν ως μια «καλλιγραφία» που επιστρατεύει κάποιος για να μας υποδουλώσει στα σχέδια του. Μια καλλιγραφία που υποκρύπτει την κτηνώδη φύση αυτού που τη χρησιμοποιεί -γιατί η φύση είναι κτηνώδης- αλλά και τα ατομικά συμφέροντα στα οποία αποσκοπεί.

Υπό αυτό το πρίσμα ο Ceylan στην ίσως πιο μεγαλεπήβολη ταινία του, επιτυγχάνει κάτι σχεδόν ακατόρθωτο: να κινηματογραφήσει το απάνθρωπο. Το μη ανθρώπινο. Το μη φυσικό. Ή για την ακρίβεια να κινηματογραφήσει τον άνθρωπο την εποχή της ατομικής αυταπάτης. Και με αυτόν τον τρόπο να εξισώσει τον ματαιόδοξο με τον αλτρουιστή, τον μισαλλόδοξο με τον πράο, τον φιλόδοξο με τον παραιτημένο, τον ηθικό με τον φανατισμένο κ.ο.κ. Και παρ’ ότι ο Ceylan μοιάζει δεικτικός και απόμακρος στην κινηματογράφηση του, ταυτόχρονα μοιάζει να συμπονά  βαθιά αυτούς τους χαρακτήρες. Να τους συμπονά ακριβώς έτσι: εξισώνοντας τους. Χαρίζοντας τους δηλαδή αυτό που δεν επιτρέπει ο ένας στον άλλο.

Κλείνοντας το κείμενο θα ήθελα να κάνω μια ειδική αναφορά σε κάτι παράπλευρο και να σταθώ σε αυτό: παρ’ όλη τη ρητορική διάθεση, παρ’ όλη την ανθρωπολογική ανάλυση του Nuri Bilge Ceylan, η σκηνή που σε τσακίζει, σε ανατριχιάζει πραγματικά, σε μια από τις δυνατότερες κινηματογραφικές στιγμές των τελευταίων χρόνων, είναι το πλάνο, όπου οι μακροχρόνιοι εραστές, βρίσκουν τη δύναμη να  ξυπνήσουν από τη χειμερία νάρκη τους, να ξεπεράσουν την αδιαφορία του καθημερινού κοιτάγματος, την αντανακλαστική αποστροφή, να διαρρήξουν την εγκαθίδρυση του βλέμματος ως συσσωρευμένη απουσία, και να κοιταχθούν για μια ακατανόητη στιγμή, ξανά, για πρώτη φορά. Ακατανόμαστοι και νέοι μέσα σ’ ένα βλέμμα αμοιβαίο και ολόκληρο...

Üç maymun

Σκηνοθεσία: Nuri Bilge Ceylan
Παραγωγής: Turkey / France / Italy / 2008
Διάρκεια: 109'

Βασισμένος στον μύθο των "Τριών Πιθήκων", όπου ο καθένας κρατάει με τα χέρια του ένα κομμάτι του προσώπου του, (μάτια, αυτιά, στόμα εμποδίζοντας όραση, ακοή και λόγο αντίστοιχα) ο Nuri Bigle Ceylan, ένας απ' τους σπουδαιότερους auteur του καιρού μας, εισβάλει στα σπάργανα μιας οικογενείας. Όπου η επικοινωνία είναι καταργημένη προ πολλού! Το "Uc maymun" είναι ένα film μοναδικά κινηματογραφημένο, αντάξιο της φωτογραφικής φήμης του δημιουργού του!


Με λίγα λόγια: Ένας πολιτικός διαπράττει ένα φονικό τροχαίο ατύχημα. Η απάθεια του κοινωνικού συνόλου, της οποίας είμαστε μάρτυρες σε όλο τον φιλμικό χρόνο, δίνει την ευκαιρία να φορτώσει το έγκλημα στον οδηγό του. Ο οδηγός πρόθυμα ανταλλάσσει την ελευθερία του έναντι ενός σημαντικού οικονομικού ποσού. Η μικροαστική οικογένεια του οδηγού δέχεται με απάθεια το γεγονός, και εν συνεχεία, αναπτύσσονται σχέσεις με τον πολιτικό, παρομοίως έκφυλες και διεφθαρμένες. Στο όνομα του χρήματος, του κουρσευτή των ψυχών.


Ο Nuri Bilge Ceylan κινείται σε γνώριμα λημέρια. Μέσω μιας πλανοθετικής κομψοτεχνίας και ενός εικαστικού ντελίριου θα εισβάλει για τα καλά στα δυσανάγνωστα χωρία της ψυχής. Σπάζοντας κάθε συμβασιολογία του σύγχρονου κινηματογράφου. Αυτή την φορά θα μετατοπιστεί όσον αφορά την περιγραφή του ψυχθέντα ατομισμού που συναντάμε σε λοιπές ταινίες του(Uzak, Iklimler). Και θα επαναπροσδιορίσει την ατομική ύπαρξη μέσα απ' τον θεσμό της οικογένειας. Της οικογένειας που αποτελεί πρωταρχική μορφή της κοινωνίας. Οποιαδήποτε δίοδος επικοινωνίας μεταξύ των μελών είναι ριζικώς ακρωτηριασμένη. Πατέρας, γυναίκα και γιος παραλυμένοι στις κεραίες μιας άλλης Babel. Και η εμετική νεκρώσιμη δυσωδία των ψυχών αναδύει μια εφιαλτικά μπρουτάλ και αμοραλιστική ατμόσφαιρα. Δηλώνοντας πιο εμβρόντητα από ποτέ, πως το πρόβλημα είναι μέσα μας, ένα αδηφάγο θηρίο που κατασπαράσσει κάθε εσωτερική διάσταση.


Για πρώτη φορά ο Ceylan θα δώσει και μια ολοφάνερη αιτιολογία στην μισάνθρωπη μακέτα του. Την έλλειψη κινήτρων για ζωή. Η οκνηρία παρατηρείται σε όλους τους ήρωες, άλλοτε γραφικά(γιος) και άλλοτε υπονομευτικά(μητέρα), σημασιοδοτούν την πνευματική παράλυση. Μια οκνηρία που τοποθετεί την αλλοπαρμένη σάρκα σε έναν μεθυστικό χορό διαφθοράς, με τα ανεξέλεγκτα πέλματα να λυσσομανούν στην έκφυλη πίστα της ζωής. Η οκνηρία και ή έλλειψη κινήτρων για ζωή διακωμμωδούνται σε όλο το εύρος της ταινίας. Η αποδοχή του πατέρα να φυλακιστεί είναι χαρακτηριστική περίπτωση. Ενώ η ομαλώς τεκμηριωμένη ανθρώπινη ασυνειδησία κορυφώνεται στην καταληκτήρια ειρωνική σκηνή! Όπου ο πατέρας προσπαθεί να αγοράσει την άνευ ζωτικότητας ύπαρξη του, με μια εξίσου κενή ζωή! Επίσης, εντυπωσιακός είναι ο τρόπος που εμφανίζεται το παρελθόν, καθώς η μνήμη ενός χαμένου παιδιού επισκέπτεται τα μέλη της οικογενείας. Επιφέροντας τους μια αδιακιολόγητα τρομοκρατική ατμόσφαιρα ενοχής, φόβου και τύψεων.

Θα ήταν επίσης αδικαιολόγητο να μην αναφερθούμε στη φωτογραφία. Όπου ο Gökhan Tiryaki κάνει εκπληκτική δουλειά. Μια δουλειά που στοιχειώνει τα φλας κάθε φωτογράφου, τα πινέλα κάθε ζωγράφου και δίνει ένα άριστο πρότυπο σε κάθε κινηματογραφιστή! Ο θεατής δεν έχει παρά να παραδοθεί στην ευρηματική πολυσημία της εικόνας. Τα χρώματα φλερτάρουν επώδυνα με το γκρίζο, σε ένα απερίγραπτου κάλλους οπτικό αποτέλεσμα. Και σε συνδυασμό με τις πανταχού παρούσες, και καθόλου καθαρτήριες, γκριζαρισμένες νεροποντές, επιτυγχάνεται αρτίως η ψυχική αποσύνθεση των ηρώων και του δράματος.(Βλέπε την τελική σκηνή, όπου τίποτα δεν μπορεί να σε απαλύνει)


Αν κάτι κάνει τους "Τρεις Πιθήκους" να ξεχωρίζουν απ' τις λοιπές ταινίες του Nuri Bilge Ceylan, είναι η αυξημένη μυθοπλασία στο σενάριο. Ένα στοιχείο που κρατάμε πολύ καλά για το μέλλον. Ο Τούρκος σκηνοθέτης, κάνει φιλότιμες προσπάθειες, αν και είναι ευδιάκριτη η αφηγηματική αμηχανία στα άγνωρα αυτά λημέρια. Ωστόσο, αρκεί να θυμηθούμε την εξέλιξη που έχει επιτευχθεί στην κινηματογραφικότητα της φιλμογραφίας του, σχετικά με τον ήχο. Αρχικώς στο Kasaba, ο Ceylan, ελέω και του οικονομικού προϋπολογισμού, απαξιώνει τον ήχο και επιδίδεται αποκλειστικώς στο οικείο πλανοθετικό κομμάτι. Σταδιακά, με αποκορύφωμα το Iklimler, εντάσσει και τον ήχο λειτουργικά στις ταινίες του. Για να φτάσουμε στο "Üç maymun", όπου το τρίξιμο μιας πόρτας και το θρόισμα της κουρτίνας γίνονται κορυφωτικά και αναπόσπαστα στοιχεία του δράματος. Αν σημειωθεί η αντίστοιχη πρόοδο όσον αφορά και τη μυθοπλασία, τότε το μέλλον ίσως μας επιφυλάσσει έναν ολοκληρωτικά τελειοποιημένο κινηματογράφο!
Βαθμολογία 8/10

Uzak

Σκηνοθεσία: Nuri Bilge Ceylan
Παραγωγής: Turkey/ 2002
Διάρκεια: 110'

Ο άνθρωπος που κρύβεται πίσω απ' το Kasaba, το Uzak και το πιο πρόσφατο Iklimler έχει καταφέρει να εισβάλει για τα καλά στο χωρίο των αγαπημένων μου σκηνοθετών. Ο λόγος για τον Nuri Bigle Ceylan, που με την χαρακτηριστική του αισθαντική-εικονοπλαστική προσέγγιση επιτυγχάνει να αφήσει ένα προσωπικό στίγμα στον σύγχρονο κινηματογράφο. Όλα αυτά συντελούν στο να αναμένω ανυπόμονα το νέο του πόνημα, το Three Monkeys.


Το Uzak εκ πρώτης όψεως μοιάζει ως το χρονικό μιας συγκατοίκησης. Ο Γιουσούφ έρχεται απ' το χωρίο στην Κωνσταντινούπολη με σκοπό την εύρεση εργασίας. Εκεί θα φιλοξενηθεί από τον φίλο του Μαχμούτ, σε μια συγκατοίκηση δύστροπων αρσενικών. Μέσα από μια σιωπηλή αντιμετώπιση του θέματος συγκρούονται δυο διαφορετικοί τρόποι ζωής. Διαφόρων λογής ατομικά κουσούρια παρελαύνουν στο πανί, περιγράφοντας βαθύτερα μια κοινωνία τραυματισμένων ανθρώπινων σχέσεων και αυτο-αποξένωσης.


Στον πλαστικά λεπτό τρόπο του Μαχμούτ και στον κυνικά χοντρό του Γιουσούφ θα μπορούσαμε να ορίσουμε τα άκρα ενός συνεχούς ανθρωπίνων συμπεριφορών. Άνθρωποι απομακρυσμένοι, ενταγμένοι σε μια προβληματική κοινωνική πραγματικότητα. Μεγάλο ενδιαφέρον αποκτά και ο τρόπος που κινηματογραφεί ο Τούρκος σκηνοθέτης χωρίζοντας τον filmikο χώρο σε ενότητες εντός του σπιτιού και εκτός αυτού. Ένα σπίτι που οπλισμένο με όλες τις σύγχρονες τεχνολογίες(tv, video, internet κλπ) λειτουργεί ως άνδρο αυτο-απομόνωσης και αποξένωσης. Στο άλλο άκρο, στα μεγάλα ανοιχτά πλάνα τα υποκείμενα περιφέρονται φορώντας μια "κοινωνική πανοπλία". Ένα απρόσωπο Αντονιονικό πέπλο, που καθρεφτίζει την ματαιότητα της ανθρώπινης ύπαρξης.


Ο Nuri Bigle Ceylan μας έχει κάνει γνωστές τις φωτογραφικές του ευαισθησίες στην μέχρι τώρα φιλμογραφία του. Και έτσι και εδώ, οι εικόνες του μοιάζουν να έχουν δραπετεύσει απ' τους καμβάδες των πιο σπουδαίων ζωγράφων. Ο Τούρκος σκηνοθέτης με εκτεταμένη προσοχή στο βάθος πεδίου στα εσωτερικά πλάνα και μια αίσθηση φυσικής ομορφιάς στην ασπρισμένη Κωνσταντινούπολη, φτιάχνει σκηνές που θα μπορούσαν να είναι τα στιγμιότυπα μιας υψηλού επιπέδου έκθεσης φωτογραφίας. Μεγάλη προσοχή παρατηρείται και στην κατάτμηση του χωροχρόνου, ενώ οι ήρωες αποκαλύπτονται σε βάθος μέσα από τον αριστοτεχνικό χειρισμό των σιωπών αλλά και των περιορισμένων διαλόγων. Έτσι ο θεατής θα έχει την ευκαιρία για ένα ακόμα γοητευτικό ταξίδι μέσα από τα μακρά πλάνα αυτού του σπουδαίου auteur των ημερών μας. Γιατί ο κινηματογράφος πρώτα απ' όλα είναι εικόνα και ο Nuri Bigle Ceylan έχει αποδείξει την ικανότητα του να χτίζει ελεύθερες σκηνές όπου κείτονται σε εντελώς αφηρημένη μορφή κινηματογραφικά σύμπαντα ελεύθερα προς προσπέλαση για τον απαιτητικό θεατή.


Εν, κατακλείδι πρόκειται για μια αριστουργηματική ταινία. Που ωστόσο είναι καταδικασμένη να βρει ανταπόκριση μόνο σε έναν σκληρό πυρήνα σινεφίλ θεατών...
Βαθμολογία 8,5/10

Iklimler

Σκηνοθεσία: Nuri Bilge Ceylan
Παραγωγής: Turkey / France / 2006
Διάρκεια: 97'

Πρόκειται για ένα οπτικό ποίημα πάνω στα αδιέξοδα των σχέσεων. Σε ύφος Antonionικό, ο Nuri Bigle Ceylan, θα μας μιλήσει για την απροσωπία μέσα σε ένα αντιπροσωπευτικό ζευγάρι, της δηλαδή κατά τα φαινόμενα στενότερης ανθρώπινης σχέσης που μπορεί να υπάρξει!

Οι αποστάσεις μακραίνουν. Δεν έχει σημασία η ταύτιση του χώρου. Πως να έχει, όταν οι ψυχικές διαδρομές χάνονται βυθισμένες σε αλλιώτικους χάρτες και πυξίδες. Έτσι και αυτοί, βρίσκονται στο ίδιο δωμάτιο. Ένα δωμάτιο βουτηγμένο στη σκόνη και την αιθάλη που επιβάλλει το ψύχος και η απροσωπία που έχουν περιέλθει στη σχέση τους. Εκεί τα υποκείμενα είναι ξένα, απαλλαγμένα από οποιαδήποτε προϋπάρχουσα σχέση οικειότητας. Και αν τους ενώνει ο χρόνος και αν τους ενώνει ο χώρος θα είναι για λίγο, τους χωρίζουν τόσο πολλά. Τα συναισθήματα εκφυλίζονται και τα φιλάρεσκα στην λεπτότητα πλάνα του Τούρκου auteur είναι έτοιμα να χαρίσουν στον θεατή κάθε λεπτομέρεια.

Ο φωτογραφικών καταβολών Nuri Bigle Ceylan ετοιμάζεται να αναδείξει το θέμα του με τον πιο κινηματογραφικό τρόπο. Την δύναμη της εικόνας. Σε μια εποχή που οι τεχνολογικές δυνατότητες βελτιώνονται κατακόρυφα, ελάχιστοι ως λίγοι είναι αυτοί που μπορούν να αναπαραστήσουν κινηματογραφικά τα υποκείμενα και τα αντικείμενα πίσω απ' τον φακό. Ο Τούρκος με το έργο του, απ' το Kasaba ως σήμερα, έχει αποδείξει πως η εικονογράφηση είναι ζωτικής σημασίας παράγοντας πάνω στις ταινίες. Κάθε πλάνο, κάθε θέση της κάμερας έχει τον δικό της λόγο. Έχει και το δικό της αποτέλεσμα, κάνοντας το film πιο συγκροτημένο και πιο ευανάγνωστο προς τον δέκτη, τον θεατή.


Αυτή βρίσκεται ψηλά, αποτέλεσμα μιας χαμηλωμένης γκρο πλαν λήψης. Είναι συναισθηματικά ανώτερη. Αντιλαμβάνεται το τέλος, αντιλαμβάνεται αυτό που έρχεται. Σύντομα ξεσπάει, ξεσπάει σε χαμηλόφωνους μα διαπεραστικούς λυγμούς. Αυτός δεν αισθάνεται. Ασήμαντος και μικρός μέσα στα μακρά γενικά πλάνα. Όλα τα λεπτά της ζωής σινιάλα τον διαπερνάνε, μόνο εκ του αποτελέσματος μπορεί να αντιληφθεί αυτό που προγενέστερα ήταν συναισθηματικός κόσμος. Θα είναι ο τελάλης του πέρατος της σχέσης τους. Το κατάλαβε δίχως να το αισθανθεί.


Τίποτα δεν μπορεί να θερμάνει τη σχέση τους. Ούτε ο εξαντλητικά καυτερός ήλιος του θέρους! Το καλοκαίρι φεύγει, και εμείς θα μείνουμε για λίγο παρατηρητές στην ζωή του άντρα. Αυτός είναι πετυχημένος Καθηγητής Πανεπιστημίου. Οι αμφιβολίες για την άνευ συναισθηματικού περιεχομένου ζωή του επαληθεύονται. Αυτός είναι ένας σύγχρονος χοντράνθρωπος. Τα πάντα ερμηνεύονται από τον προσωπικό πόθο επιβεβαίωσης και ενίσχυσης της πληγωμένης αυτοπεποίθησής του. Η σκέψη του, έστω και στην απεχθές εγωκεντρική της μορφή, μας υποδηλώνει την ύπαρξη της γυναίκας. Εκεί κάπου στην Ρωσσία, συντελεστής στα γυρίσματα ενός τηλεοπτικού προγράμματος.

Οι αποστάσεις οι γεωγραφικές είναι ασήμαντες. Ένα πείσμα προσωπικής επιβεβαίωσης τον φέρνει κοντά της. Όσο και αν υποκρίνεται την φαινομενική αλλαγή του, εμείς είμαστε μάρτυρες της αλήθειας. Τίποτα δεν έχει αλλάξει, η εικόνα τον προδίδει. Αυτός είναι μια κυνική καταναλωτική φιγούρα μέσα στα άπταιστου εικαστικού κάλους πλάνα. Αυτή είναι γεμάτη νωπές μνήμες. Τα συναισθήματα της πάντα διψασμένα για αληθινή ανταπόκριση. Η αιθάλη θα κάνει την εμφάνιση της και πάλι. Ίσως για τελευταία φορά.


Και αν η ξηρασία του Καλοκαιριού μας πληροφορούσε για τα αφυδατωμένα συναισθήματα, το
χειμωνιάτικο ψύχος είναι αυτό που θα θέσει ένα ουσιαστικότερο τέλος. Τοπία που ξεχειλίζουν νατουραλισμού χάρις την εποπτική κατεύθυνση του σκηνοθέτη. Είναι σχεδόν αποκλειστική ευθύνη της εικόνας η αφήγηση της ιστορίας. Η ξηρασία, το ψύχος, και αυτή η γιγάντια απόσταση μεταξύ των υποκειμένων του ζευγαριού φυλακίζεται στα εκπληκτικά μονοπλάνα του Nuri Bigle Ceylan. Υποκείμενα που κινηματογραφούνται με την απαραίτητη απόσταση και λεπτότητα δίνοντας έτσι στα κάδρα μια αυθόρμητη συναισθηματική χροιά.

Άλλο ένα στοίχημα που κερδίζει η ταινία αφορά τον ήχο. Σύμφωνα με τις δηλώσεις του: «Μ’ αρέσει να είμαι ρεαλιστικός μόνο όσον αφορά την εικόνα μα όχι ως προς τον ήχο. Τα αυτιά είναι επιλεκτικά ακούμε μόνο αυτά που θέλουμε να ακούσουμε. Βρίσκω ότι συχνά στις ταινίες οι αποκαλούμενοι «ρεαλιστικοί» ήχοι δεν φαίνονται και πολύ αληθινοί. Γι’ αυτό και όλοι οι ήχοι στην ταινία δημιουργήθηκαν μετά τα γυρίσματα και πριν το μοντάζ. Η επεξεργασία του ήχου διήρκεσε δύο μήνες». Μια τεχνική που τελικά δε ρίχνει στο ελάχιστο τα επίπεδα της ηχοληψίας και που δικαιολογεί και επιχειρηματολογεί την δεοντολογική θέση που κατέχει η εικόνα σε αυτό το ιδιότυπο cinema.

Επίσης μια ξεχωριστή αναφορά χρειάζεται και για το cast. Αυτός είναι ο Nuri Bigle Ceylan, ο οποίος εκτός από σκηνοθέτης, φωτογράφος, μονταζιέρης είναι και πρωταγωνιστής. Αυτή είναι η εν ζωή σύντροφος και γυναίκα του, η Ebru Ceylan. Που με μια πολύ συγκινητική και δυνατή ερμηνεία καταφέρνει να χτίσει έναν βαθύτατα ουμανιστικό ρόλο!
Βαθμολογία 9/10

Kasaba

Σκηνοθεσία: Nuri Bilge Ceylan
Παραγωγής: Turkey/ 1997
Διάρκεια: 85'

Όποιος θέλει να γνωρίσει καλύτερα τον Nuri Bilge Ceylan, τον άνθρωπο που κρύβεται πίσω από το Iklimer(Κλίματα Αγάπης), έχει την ευκαιρία να κοιτάξει στο παρελθόν του και συγκεκριμένα στο άψογο αισθητικώς Kasaba που μας ήρθε στις σκοτεινές αίθουσες της χώρας με 11 χρόνια καθυστέρηση.

Το Kasaba πρόκειται για ένα τετραφασικό νοσταλγικό ποίημα πάνω στον άνθρωπο. Ένα ποίημα ιδωμένο από την άλλοτε σκανταλιάρικη και άλλοτε αθώα παιδική ματιά των δυο ανήλικων πρωταγωνιστών του. Και λέω τετραφασικό γιατί χωρίζεται σε τέσσερα διακριτά περιγραφικά επεισόδια για την θέση του ατόμου, όλων των ηλικιών, πάνω στην κοινωνία. Τα επεισόδια αυτά πραγματεύονται και περατώνουν την διαδικασία της κοινωνικοποίησης των νεαρών ηρώων. Σε μια κοινωνία στέρεα και απολυταρχική όπως περιγράφεται στις αράδες του σχολικού βιβλίου, και μια κοινωνία αδιάφορη και ατομιστική όπως βιώνεται από τον βαρετό κόσμο των μεγάλων. Από την μεριά τους οι ήρωες αντιμάχονται αυτής της διαδικασίας δια της εσωτερικής ονειρικής πραγματικότητας και του πόθου τους για μια πιο ελεύθερη εξερεύνηση του περιβάλλοντος. Είναι όμως τελικά η οικογένεια και το σχολείο καταλυτικοί φορείς κοινωνικοποίησης;

Αυτό το ερώτημα λοιπόν καλείται να αντιμετωπίσει η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του σπουδαίου Nuri Bilge Ceylan. Το Kasaba δομικά χαρακτηρίζεται από τον θελημένο παραγκωνισμό του σεναρίου και την εξ' ολοκλήρου επικράτηση της κάμερας ως μέσω δημιουργίας και αφήγησης. Έτσι η ταινία αποκτά μορφή ενός καλλιτεχνικά επιμελημένου φωτογραφικού άλμπουμ γεμισμένου με εικόνες που οπτικοποιούν τα νοήματα και που με την απείρως καλαίσθητη υφή τους είναι έτοιμες να χαραχθούν και να ταξιδέψουν τη βαθύτερη θέαση του θεατή. Ίσως είναι αυτή η αισθαντική ξενάγηση που αφαιρεί κάθε τελεσίδικο ύφος από τα λεγόμενα και που μυσταγωγεί τον θεατή σε μια ονειρική ιεροτελεστία!

Έτσι ο Nuri Bilge Ceylan παρά το γεγονός του ελάχιστου budget, πράγμα που αποτυπώνεται στο ερασιτεχνικό cast, στην επιλεγμένη πολιτική της ηχοληψίας αλλά και σε λοιπούς άλλους παράγοντες, καταφέρνει μια πανάξια ταινία!
Βαθμολογία 8/10