La guerre est finie

Σκηνοθεσία: Alain Resnais
Παραγωγή: France / Sweden /1966
Διάρκεια: 121'

Αν υπάρχουν δύο έννοιες που θέτονται σταθερά προς διερεύνηση στον κινηματογράφο του Alain Resnais αυτές είναι η μνήμη και ο χρόνος.

Ωστόσο, αν θέλουμε να προχωρήσουμε, θα πρέπει να αποβάλλουμε κάθε επικρατέα λαϊκή χροιά που συνοδεύει τις παραπάνω έννοιες. Στο σινεμά του Resnais η μνήμη δεν αφορά την ανάκληση συγκεκριμένων χρονικών τμημάτων-γεγονότων που έχει βιώσει ένα υποκείμενο. Κι αυτό γιατί ο χρόνος στο σινεμά του Γάλλου auteur δεν είναι διακριτός και συνεπώς δεν είναι ούτε απομονώσιμος.

Ο χρόνος, εδώ, αποτελεί ίσως τη μοναδική έγκυρη (μη) σταθερά. Ή για να το θέσω αλλιώς την μοναδική εγκύρως ζώσα σταθερά. Που δεν είναι σταθερά. Γιατί ο χρόνος είναι μεταβλητός. Αδιάκοπος. Αδιάστατος. Και ως αδιάκοπος κι αδιάστατος είναι και αδιαπέραστος. Ο χρόνος δεν μπορεί να έχει περάσει, να έχει παρέλθει. Δεν έχει παρελθόν για να μπορούμε να το ανασύρουμε. Ο χρόνος μόνο έρχεται. Έρχεται και έρχεται. Αδιάκοπα. Αυτό είναι ο χρόνος. Αυτό που έρχεται. Κι αυτή η πρόταση δεν αφορά κάποια δικαίωση της μελλοντολογίας. Κάθε άλλο. Δηλαδή όταν λέμε ότι ο χρόνος είναι αυτό που διαρκώς έρχεται, δεν εννοούμε αυτό που θα έρθει. Αλλά αυτό που έρχεται. Αυτό που από παντού έρχεται. Από αυτή την άποψη το παρελθόν δεν είναι παρελθόν. Είναι εδώ. Είναι τώρα, γιατί συνεχιζει να έρχεται εφόσον συνεχίζει να έρχεται. Οι έννοιες του παρελθόντος και του μέλλοντος ισοπεδώνονται στο σινεμά του Resnais. Υποκαθιστόνται απο ένα άχρονο τώρα. Κι αυτό το άχρονο τώρα είναι όλος ο Χρόνος.

Από αυτή τη θέση μπορούμε να εξετάσουμε κάπως διαφορετικά τη μνήμη. Δηλαδή κάπως έτσι: η χωροθέτηση του υποκειμένου σε σχέση με αυτό που όσον αφορά τη φαινομενικότητα έχει συμβεί, και όσο αφορά τον Χρόνο συνεχίζει να συμβαίνει. Ωστόσο δεν θα έπρεπε να παραλείψουμε πως αυτή η θέση δεν αφορά κάτι παγιωμένο ή κάτι σταθερό. Αφού τα συμβάντα, όντας ζώντα, συνεχίζουν να συμβαίνουν, κινούνται και έρχονται, σαν Χρόνος, όπως και το ίδιο το υποκείμενο κινείται και έρχεται μέσα σε αυτά, αφού από την άποψη της οντολογίας, ο ίδιος ο άνθρωπος, το ίδιο το υποκείμενο είναι Χρόνος, δηλαδή κάτι που βρίσκεται σε διαρκή κίνηση και εναλλαγή, κάτι αδιάστατο, όψεις που στην αντίπερα όχθη, στο μικροσκόπιο της ψυχολογίας τοποθετούν το άτομο σε αυτό που κλινικά θα αποκαλούταν ως σύγχυσης. Και παρ' ότι έχουμε κάνει μεγάλα άλματα μέσα σε μία μόλις παράγραφο θα ήθελα να κρατήσουμε αυτή την έννοια: σύγχυση.

Και λέω να κρατήσουμε αυτή την έννοια, τη σύγχυση, γιατί πάνω σε αυτή την έννοια πατάει και η συγκεκριμένη ταινία του Resnais, όπως τόσες και τόσες άλλες ταινίες του δημιουργού -χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το Hiroshima mon amour- δηλαδή το πώς ο άνθρωπος διαχειρίζεται ή προκαλεί την σύγχυση μέσα στην οποία βρίσκεται. Είναι λοιπόν, κατά κάποιον τρόπο φανερό, βάσει των παραπάνω, πως όταν μιλάμε για διαχείριση της σύγχυσης μιλάμε για την διαχείριση του ανθρώπινου χρόνου, ή ακριβέστερα για την διαχείριση του ανθρώπου ως χρόνου, και συνεπώς της μνήμης ως κομβικό σημείο συναρμογής της οντικής εκδοχής του χρόνου με την ολική διάστασή του. Αν όμως η ολική διάσταση του χρόνου εμπερικλύει την οντική διάσταση του χρόνου είναι δυνατόν η μνήμη να ειδωθεί σαν σημείο τομής και όχι απλά σαν μια υποκειμενική προσθήκη/πρόσθεση; Μάλλον αυτό το ερώτημα έρχεται να εντείνει το φαινόμενο της σύγχυσης. Και η μνήμη μοιάζει με αυτό που ανακινεί τον άνθρωπο μ' έναν φρενήρη ρυθμό θέτοντας τον αναπόδραστα μέσα στην αλλόκοτη καρδιά της ύπαρξής του. Όπου βρίσκεται εντελώς αποπροσανατολισμένος.

Κι εδώ έρχεται ο άνθρωπος που θέλει να σταθεί πάνω από αυτή τη σύγχηση. Υπεράνω. Που θέλει να σταθεροποιηθεί. Να πατήσει στέρεα. Έτσι, αρχίζει να στήνει φράγματα σε ότι προκαλεί την σύγχυση. Στον χρόνο ως Χρόνο. Ως κάτι ανεξέλεγκτο και αδιάστατο. Στον άνθρωπο ως Χρόνο. Η πιο προσφιλή τακτική του ανθρώπου είναι να αρχίσει να παραιτείται οντολογικά-υπαρξιακά από την ανθρώπινη α-διάστασή του, την α-διάσταση που τον ριχνει μέσα στο χαοτικό επέκεινα του Χρόνου. Και για να συμβει αυτη η παραίτηση ο άνθρωπος μοιάζει πρόθυμος να βάλει τον εαυτό το μέσα σε ρόλους, σε τμήματα υποζωής. Σε ρούχα και χώρους-χρόνους με δεδομένες διαστάσεις, υποτμήματα του συνολου. Γιατί μέσα στους ρόλους η ύπαρξη καθοριζεται από τις υποχρεώσεις και από τις ανάγκες του ρόλου. Μ' αυτόν τον τρόπο ο ίδιος ο άνθρωπος σταδιακά φιμώνει την ανεξέλεγκτη κίνηση και εναλλαγή. Σταθεροποιείται. Απορροφάται από το περιεχόμενο του ρόλου του. Γίνεται ο ίδιος ο ρόλος του. Δηλαδή όχι ένας ολόκληρος άνθρωπος. Άλλα ενα τμήμα. Κάτι σταθερό. Κάτι ακλόνητο. Κάτι που παύει να έρχεται. Που παύει να κινειται. Κάτι που υποκινείται. Κάτι που κινείται βάσει εξισώσεων και δυνάμεων που δρουν πάνω του με συνέπεια. Κάτι που συνεπώς δεν είναι Χρόνος. Κάτι που αποκόβεται απ' το χάος για να πάρει μορφή, μια υποθετική ζωή, κατασκευασμένη, ας την ορίσουμε ως μετα-ζωή. Έτσι η έννοια του χρόνου, χωρίς να παύει να υφίσταται, γίνεται λιγότερο λεηλατική και λιγότερο επώδυνη.


Όμως κι αυτοί οι ρόλοι, τα υποτμήματα ζωής, τοποθετούνται μέσα στον Χρόνο, γιατι δεν υπάρχει αλλού για να τοποθετηθούν. Το ερώτημα που πλέον προκύπτει, είναι πώς ένα άτομο μπορεί να αλληλεπιδράσει ταυτόχρονα και με τη μετα-ζωή αλλά και με τη ζωή, μέσα στα οποία βρίσκεται αναπόφευκτα; Ή για να το θέσω αλλιώς, πως μπορεί να επανενώσει αυτό το χάσμα, αυτή τη διαίρεση που έχει επιβληθεί από τη μοίρα του ανθρώπου;

Ο Alain Resnais, τοποθετεί αυτή την ταινία μέσα σ' έναν χρονικό ορίζοντα 2 ημερών. Ωστόσο αυτή η εξωτερικότητα του χρόνου μένει απαρατήρητη. Ο χρόνος κι εδώ, κυρίως ελέω του πρωταγωνιστή του, και της σύγχυσης μέσα στην οποια τελεί, είναι χαοτικός. Ο Yves Montand υποδύεται έναν πολιτικό πράκτορα. Ασχολείται με την πολιτική. Η πολιτική, θα πίστευε κανείς, πως θα όφειλε να είναι ο πιο ανοικτός χώρος. Καθώς αφορά την ολική σχέση του ανθρώπου με τα πράγματα και τα φαινόμενα που τον περιβάλλουν. Κι αφού τα φαινόμενα και τα πράγματα είναι διαρκώς ευμετάβλητα -ως εκδοχές του Χρόνου- έτσι κι αυτη η σχέση θα όφειλε να είναι ταχύρρυθμη, αδιάστατη και εξωφρενικά μεταβλητή. Αυτό όμως που ισχύει στην πραγματικότητα, κι αυτό που σχολιάζει ο Γάλλος auteur, είναι εντελώς αντίθετο. Οι άνθρωποι στρέφονται προς την πολιτική, όχι για να διερευνήσουν της παραπάνω σχέσεις, αλλά για την ωμή επιβολή της άποψης, της μίας άποψης, της ακλόνητης άποψης, που δεν είναι παρά θάνατος, που δεν είναι παρά η εμμονική στάση του ανθρώπου να τιθασεύει το χάος μέσα στο οποίο βρίσκεται. Επιβάλλοντας κανόνες και νόμους της δικής του ατομικής. Αυτό το φαινόμενο καυτηριάζεται έντονα και σ' αυτη την ταινία όπου βλέπουμε ανθρώπους, σίγουρους και βέβαιους για τα πάντα, να προσπαθούν να επιβάλλουν αυτή την βεβαιότητα, μόνο και μόνο για να βρεθούν εγγύτερα και σθεναρότερα στην χώρα της αυταπάτης.


Από την άλλη όμως ο Resnais στον ήρωα του, σε αντίθεση με όλους τους άλλους χαρακτήρες της ταινίας, βρίσκει έναν ιδανικό ήρωα. Έναν ακόμα άνθρωπο βουτηγμένο στη φρίκη της Χιροσίμα. Βουτηγμένο στη φρίκη της ανθρώπινης ιστορίας. Ή για να το πούμε αλλιώς, στη φρίκη της ανθρώπινης εξιστόρησης. Καθώς η ιστορία, όπως σε όλες τις ταινίες του σκηνοθέτη, δε νοείται ως κάτι παρελθοντικό, παρά ως χρόνος, παρά ως κάτι που συνεχιζει να έρχεται. Ο ήρωας επιθυμεί να διερευνήσει όλες αυτές τις σχέσεις. Στην ουσια περιδινίζεται μέσα στο χάος που τον φροντίζει. Κι αν παίρνει ρόλους, τους ρόλους του πολιτικού, του επαναστάτη, του σύντροφου, του ακτιβιστή, του εραστή, του συντηρητικού, δεν είναι για να διεκδικήσει κάποιες σταθερές συντεταγμένες, αλλά για να απορροφήσει και να συσχετιστεί με όλες τις απόψεις. Όχι μόνο με το χάος ως χάος, ως αυτοψία, αλλά και με τις προεκτάσεις του χάους, το αντι-χάος των ανθρώπων, το αντι-χάος που βρίσκεται ήδη μέσα στο χάος, γιατί δεν μπορεις να βρίσκεσαι πουθενά αλλού παρά στη ζωή ή σε αυτό που πρωτίστως αποκαλέσαμε ως Χρόνο και κατά συνέπεια ως μνήμη.

Κι αυτος ο ήρωας, όπως μάλλον αυτό το κείμενο, ως είναι πιθανό, βρίσκεται σε απόλυτη σύγχυση. Δεν ισορροπεί πουθενά. Δεν προβλέπει ούτε την επόμενη κίνησή του. Θα περίμενε κανεις ότι κάτι τέτοιο θα τον καθιστούσε ευάλλωτο στους κόλπους της μετα-ζωής του ανθρώπου. Όμως κάθε άλλο. Αυτή η σύγχυση είναι και η αρμονία του. Και δεν είναι αρμονία μόνο με μια αφηρημένη και διαταρραγμένη ιδέα ύπαρξης. Αλλά αρμονία και με αυτό που αποκαλέσαμε ως μετά-ζωή. Γιατί εν τέλει Χρόνος είναι αυτό που έρχεται. Αυτό που απο παντού έρχεται. Και μνήμη είσαι Εσύ. Δηλαδή δεν έχεις μνήμη. Είσαι μνήμη. Είσαι αυτό που επιτρέπει στον χρόνο να έρχεται. Και ταυτόχρονα είσαι μνήμη, ο δικός σου ερχομός, η οντική σου φορά, μέσα στον αδιάστατο Χρόνο. Κι αυτή η φορά, η ταυτόχρονη φορά, ή η εμφολευμένη φορά, είναι και η αρμονία.

Les herbes folles

Σκηνοθεσία: Alain Resnais
Παραγωγής: France / Italy / 2009
Διάρκεια: 104'

Η Τέχνη μιμείται τη ζωή ή η ζωή την Τέχνη; Ο κινηματογράφος ανήκει στο πεδίο της Τέχνης. Και εφαρμόζοντας την αντιμεταθετική ιδιότητα θα μπορούσαμε να ερωτηθούμε στο αν ο κινηματογράφος μιμείται η ζωή ή η ζωή τον κινηματογράφο. Σαφώς η ζωή μιμείται τον κινηματογράφο στο βαθμό που η 7η των Τεχνών αποτελεί πρότυπο για τον έμβιο κόσμο. Ο Alain Renais όμως, με την καυστική ματιά του, θα μας παραθέσει τη λοξοδρομία του κινηματογράφου σε σχέση με τη ζωή, υπονομεύοντας το διασκεδαστικού περιτυλίγματος Αμερικάνικο σινεμά.


Ένας παντρεμένος μεσήλικας, ο George, βρίσκει ένα πορτοφόλι στο γκαράζ κάποιου εμπορικού. Το παραδίδει στην αστυνομία. Ανήκει σε κάποια γοητευτική κυρία που ακούει στο όνομα Marguerite, οδοντίατρο και λάτρη των αιθέρων. Η οκνηρά αργόσχολη καθημερινότητα του George ταράσσεται. Βρίσκει ένα νόημα στη χαριτωμένη και ενοχλητική πολιορκία της Marguerite. Του γίνεται εμμονή. Η πολυπόθητη συνάντηση θα απομυθοποιήσει τα φτιάγματα της φαντασίας του και παράλληλα τιθασεύει τις εμμονές του. Στο φλερτ, στον έρωτα οι ρόλοι είναι ρευστοί και ευμετάβλητοι. Και ο Alain Resnais μ' έναν κωμικότατο τρόπο θα εξυμνήσει το βραχύ στάδιο της προδιαδικασίας και του προσανάματος. Που μες στη γενικότερη αφέλεια, αποτελεί ίσως το γοητευτικότερο στάδιο. Έρωτας: Η απουσία της λογικής συνδυασμένη μ' έναν απροσδιόριστο συναισθηματικό υπνωτισμό.


Ο Alain Resnais ίσως πιο ακομπλεξάριστος από ποτέ. Δε δίνει μία για να εντυπωσιάσει. Αυτό το 'χει κάνει πολλάκις στο παρελθόν. Δεν τον νοιάζει καθόλου, μα καθόλου, η φαινομενική συνδεσιμότητα της πλοκής του. Άλλωστε ο σεναριακός παρορμητισμός εξυπηρετεί το αυθάδες του θέματος. Καλλιτεχνικά θα τον δούμε σε πολύ υψηλό επίπεδο. Το Les herbes folles αποτελεί μια αδήλωτη Nouvelle Vague. "Αδήλωτος" υπήρξε και ο σκηνοθέτης. Με υποδειγματική χρήση του φωτός. Μας προϊδέασε και στο Coeurs για αυτό άλλωστε(ο Eric Gautier είναι ο φωτογράφος και των δύο). Σαγηνευτικά breaks στην αφήγηση. Κι ένα ευθύβολο και άμεσο voice over προδίδει τις σκέψεις των ηρώων. Τις σκέψεις που γεννιούνται στον παραλογισμό του συναισθήματος και αδυνατούν να βρουν τρόπο έκφραση στο λογοκριμένο λόγο.


Ο Alain Resnais υπήρξε μέγας σφυρηλατητής της αφήγησης. Πρωτοπόρος και καινοτόμος. Στην πορεία εξελίχθηκε ως δυναμικός ειρωνολάτρης. Και τα δύο αυτά στοιχεία παντρεύονται αρμονικά μεταξύ τους σε τούτα τα Αγριόχορτα, παράγοντας μια ευτραφή ειρωνεία στην κακόγουστη αφήγηση του σύγχρονου Αμερικάνικου σινεμά. Η αφήγηση που ουσιαστικά έχει αντικατασταθεί από την υπόθεση. Η οποία με τη σειρά της προβάλλει και προωθεί αυτάρεσκα την οδό της υπερβολής. Η οποία υπερβολή απλοποιείται δια της συνήθειας και της επανάληψης. Πάνω σ' αυτό θα δούμε δυο σεκάνς άμεσης ειρωνείας και άπλετου γέλιου. Σε μια ταινία που ο Alain Resnais πιάνεται από τα ασήμαντα, τα πολύ ασήμαντα, τα πολύ καθημερινά, και φιλτράροντας τα με το χρώμα της υπερβολής, κάνει μια αληθινά υπερβολική ταινία. Άλλη μια σημαντική ταινία στο βιογραφικό του Γάλλου.
Βαθμολογία 7,5/10

Muriel ou Le temps d'un retour

Σκηνοθεσία: Alain Resnais
Παραγωγής: France / Italy / 1963
Διάρκεια: 115'

Η Μυριέλ είναι μόλις η τρίτη μεγάλου μήκους ταινία του Alain Resnais. Μια (ακόμα) ενδελεχής ψυχογραφία του χρόνου! Και μία απ' τις πιο χαρακτηρογραφικές ταινίες του μεγάλου Γάλλου auteur! Παρατηρεί το χρόνο μέσα απ' το παρελθόν, τις αναμνήσεις και τον αιτιοκρατικό τρόπο που παράγουν το παρόν. Παρακολουθεί το παρόν και το μέλλον, στην αναπόφευκτη ενσωμάτωσή τους με το ύστερα, καθώς ξεμένουν στις αποβάθρες του χθες. Οι τέσσερις κύριοι πρωταγωνιστές είναι τα σφυγμόμετρα του χρόνου.


Η ιστορία διαδραματίζεται σε μια απομακρυσμένη πόλη της Γαλλίας, τη Boulogne. Ο τόπος ενέχει πάντοτε ιδιαίτερη λειτουργική σημασία στο κινηματογραφικό σύμπαν του Resnais. Μια πενηντάρα, η Helene(μια εκπληκτική Delphine Seyrig στο ρόλο), προσκαλεί τον νεανικό έρωτα της στο σπιτικό της. Εκεί θα υποδεχτούν μαζί με το θετό γιο της(Bernard) τον Alphonse, ο οποίος καταφτάνει με την νεαρά και υποτιθέμενη ανιψιά του Françoise. Οι ζωές των τεσσάρων αντικρούονται, συγκρούονται και ενώνονται μυστηριακά καθώς διολισθαίνουν στην ασάφεια των τραυματικών παρελθόντων.

Στη συνέχεια του κειμένου θα κοιτάξουμε αποσπασματικά τους τέσσερις χαρακτήρες, οι οποίοι έχοντας ετερογενή σχέση με το χρόνο, συνθέτουν την ποικιλότροπη σκάλα της ανοδικής πορείας μας προς το διηνεκές.


Η Helene(Delphine Seyrig) κατοικεί στη Boulogne. Μια πόλη φάντασμα, που έχει απλώσει τις όχθες της γύρω απ' τις κοκκινισμένα υγρές μνήμες του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και του πρόσφατου (στα 1960) πολέμου στην Αλγερία. Οι παραπομπές των γεγονότων διάσπαρτες. Εντός, εκτός και επί τα αυτά της πόλης και των ανθρώπων! Η Helene πνίγεται σ' αυτή την πόλη. Και περισσότερο όλων φοβάται το παρελθόν. Στα πλαίσια αυτά επινοεί εφήμερες χαρές στο παρόν, επιθυμώντας να απεξαρτοποιηθεί απ' το παρελθόν. Τέτοιες χαρές είναι το καζίνο, αλλά και ο προσκεκλημένος Alphonse με τον οποίο προσδοκεί σε μια νέα αρχή. Αλλά πως ο χρόνος να απεξαρτηθεί απ' το παρελθόν; Πως το δέντρο να απαλλαγεί απ' τις ρίζες του; Πως ο άνθρωπος απ' το όνομα του;


Ο Alphonse είναι ένας ηλικιωμένος και πιθανόν αποτυχημένος Δον Κιχότης. Αλλάζει την ονομαστική αξία του παρελθόντος προσπαθώντας να χαλιναγωγήσει το μέλλον στους προσδοκώμενους τόπους. Μια σειρά από ψέματα και υπεκφυγές κουρνιάζουν στα καταστατικά του παρελθόντος του. Καταδικάζοντας, παρά τις απεγνωσμένες αντίρροπες προσπάθειες, το παρόν στην ίδια ανυπόστατη φύση. Αλλάζεις το όνομά σου για να μετοικίσεις σ' άλλες μέρες και σ' άλλους τόπους. Μέχρι τα πολυάριθμα βαφτιστικά να τυλίξουν τις σάρκες της καιροσκοπικής ύπαρξής σου.


Ο Bernard(Jean-Baptiste Thiérrée) είναι ένας νέος. Δεν μπορεί να αποτινάξει από πάνω του το χρονικό του πολέμου στην Αλγερία. Όπου υπήρξε μέτοχος του βασανισμού και της θανάτωσης κάποιας Μυριέλ. Το παρελθόν τον στοιχειώνει. Η μνήμη του αναπαράγει κινηματογραφικά το τετελεσμένο. Κρατώντας τον δέσμιο στα συντρίμμια ενός άλλου χρόνου. Επιλέγει ενστικτωδώς τη φυγή απ' το παρόν. Η φυγή είναι η λειτουργία του τρίτου εγκεφαλικού επιπέδου, όπως την είχε ορίσει ο Alain Resnais στο "Ο Θείος Μου Από την Αμερική". Ο Bernard έτσι καταδικάζει το παρόν στο οδυνηρό ράπισμα της μνήμης. Ένα τραίνο που σκουριάζει στις ράγες του χθες.

Τέλος, έχουμε την πιο ανεμική Françoise. Για αυτήν το παρόν δεν είναι παρά ένα μέσο επίτευξης των φιλόδοξων μελλοντικών σχεδίων. Έτσι προσπερνάει τον μοναδικό υπαρκτό χρόνο(τώρα) και τον μοναδικό υφιστάμενο τόπο(εδώ) στον οποίο ορίζεται η ζωή, για το χατίρι των φιλοδοξιών της, δηλαδή ενός ανεμικού "εκεί". Όμως το "εκεί" και το κάθε "εκεί" είναι ασύμπτωτο και καταδικασμένο να αποσταίνει από το "εδώ" και το κάθε "εδώ". Καταδικάζοντας έτσι τον ονειροπόλο του μελλοντικού χωροχρόνου να απουσιάζει απ' το παρόν.

Ο Alain Resnais μπλέκει περίτεχνα τις ιστορίες των τεσσάρων. Οι οποίοι αναπόφευκτα θα κληθούν να αντιμετωπίσουν το μοναδικό παρόν με τις συνέπειες του μέλλοντος και τις παρεμβάσεις του παρελθόντος. Ο Γάλλος σκηνοθέτης σφυρηλατεί κυριολεκτικά το χρόνο με τη χρήση ενός συνειρμικού μοντάζ. Ταχύρρυθμου, με ιδιαίτερα σουρεαλιστικά δάνεια! Και μια ξέφρενη αφήγηση, όπου ο άναρχος λόγος σμίγει ιδανικά με τα δαιδαλώδη μονοπάτια της εικόνας. Και ο εμβρόντητος θεατής θα 'χει ως πυξίδα τις εμβόλιμες και κατατοπιστικές οπερέτες του Hans Werner Henze.
Βαθμολογία 9/10

Hiroshima mon amour

Σκηνοθέτης: Alain Resnais
Παραγωγής: France / Japan/ 1959
Διάρκεια: 90'

Ταινία σταθμός τούτη εδώ στην ιστορία της έβδομής τέχνης. Ο τιτάνιος Alain Resnais που πριν αυτής της ταινίας ασχολούταν κυρίως με μικρού μήκους ταινίες και ντοκιμαντέρ, εδώ κάνει ένα ανεξίτηλο σημείο αναφοράς για τον ποιητικό κινηματογράφο και όχι μόνο.

Η ταινία αφηγείται την ιστορία μιας γυναίκας ηθοποιού ονομαζόμενης Elle. Η Γαλλίδα Elle βρίσκεται στην προσφάτως πληγμένη, από τον φρικιαστικό βομβαρδισμό, Χιροσίμα. Οι πληγές είναι ακόμα ανοιχτές, και τα πάντα μαρτυρούν το τραγικό και ανεπανόρθωτο που έχει προηγηθεί. Η Elle ερωτεύεται παράφορα τον Lui. Έναν Ιάπωνα. Ο χρόνος ζωής του έρωτα τους είναι μικρότερος από 24 ώρες, καθώς η Elle πρέπει να γυρίσει στην πατρίδα της. Όμως ο χρόνος είναι υπεραρκετός, για να ζωντανέψει τις μνήμες μαζί με τα τραυματισμένα αισθήματα της, από έναν ανεκπλήρωτο έρωτα δεκατεσσάρων περασμένων ετών.

Ο Alain με μεγάλη μαεστρία πραγματεύεται το πέρασμα απ' το συλλογικό στο ατομικό και απ' το αντικειμενικό στο υποκειμενικό. Με την αρχική ντοκυμαντερίστικη γραφή του, δηλώνει τον αδιαπραγμάτευτο πόνο που έζησαν οι Ασιάτες στην μαρτυρική πόλη της Χιροσίμα. Τα πλάνα είναι ατόφια περιγραφή της οδύνης των ανθρώπων, και πλάι στα κάδρα των αγκαλιασμένων εραστών συνθέτουν ένα άρτιο και καινοτόμο καλλιτεχνικό αποτέλεσμα. Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει την ιστορία; Ποιος μπορεί να αμφισβητήσει την συλλογική καταστροφή που έγινε στη Χιροσίμα; Κανείς, γιατί τα γεγονότα, οι εικόνες έχουν ανυπέρβλητο ανάστημα στο όνομα της αλήθειας. Όμως με φόντο την ιστορία ο σκηνοθέτης αναπτύσσει μια άλλη. Την πληγωμένη ζωή μιας γυναίκας, της πρωταγωνίστριας του, της Elle. Όπου ο έρωτας, μέσα από την ανεκπλήρωτη φύση του, έχει ρίξει μια άλλη βόμβα. Μια βόμβα που έχει διαλύσει ολοκληρωτικά τον συναισθηματικό της κόσμο, αυτόν τον ουσιαστικό, που ορίζει την αληθινή της ύπαρξη... Εδώ ο πόνος αφορά την ηρωϊδα και είναι υποκειμενικός. Ποιος όμως μπορεί να αρνηθεί την ψυχική παράλυση της "αιώνια" πληγωμένης Elle; Κανείς, γιατί ο Resnais έχει εισέλθει στον ψυχισμό της τόσο βαθιά, που κάνει όλες αυτές τις αφαιρετικές και υποκειμενικές διαστάσεις να πλημμυρίζουν τον ίδιο τον θεατή. Σαν μια ακόμα εξωσωματική εμπειρία...

Η Elle είναι μια γυναίκα πληγωμένη. Κάποτε στη Νεβέρ βίωσε τον ολοκληρωτικό πόνο. Από τότε πέρασαν πολλά χρόνια στην ζωή της. Η οποία μοιάζει πολύ ταραχώδη. Όπως μας έχει φανερώσει η ίδια η πρωταγωνίστρια είναι ηθοποιός. Μετακινείται αδιάκοπα, όπως προστάζει αυτό το απρόβλεπτο επάγγελμα. Είναι παντρεμένη με έναν άντρα που οι σχέσεις τους είναι τελείως αποσυνδεμένες, ενώ γνωρίζει πολλούς και περιστασιακούς «ανέπαφους» δεσμούς. Μια ζωή που μοιάζει λοιπόν σαν το οινόπνευμα που καλείται να σβήσει τις επίπονες μνήμες της. Όσο συγκλονισμένη διηγείται στον Lui τον χαμένο έρωτα της, με το αλκοόλ να ρέει άφθονο, τα μάτια της λαμπυρίζουν όταν ακούει πως στην Χιροσίμα τίποτα δεν σταματάει. Πως μέρα και νύχτα οι άνθρωποι ζούνε. Ονειρεύεται μια ζωή δίχως τέλος και αρχή. Όμως ο Resnais με ένα αποστομωτικό πλάνο, μετατρέπει την σερβιτόρα σε δραματικό υποκινητή. Βάζει τέλος στα όνειρα της πρωταγωνίστριας δηλώνοντας πως τα πάντα είναι πεπερασμένα καθώς η σερβιτόρα χαρακτηριστικά μαζεύει το τραπέζι.


Ο Lui δεν είναι παρά η προσωποποιημένη μορφή του έρωτα για την Elle. Αυτός που τάραξε την αποφασισμένη της ζωή να θυσιαστεί στην αφθαρσία και στα εφήμερα πράγματα, με σκοπό να απαλλαγεί από τις επίπονες μνήμες. Τις μνήμες που είναι οι μόνες που προσδιορίζουν την ουσία του "είναι" μας. Ο Lui είναι ο έρωτας που ξαναχτυπά, ανεκπλήρωτος όπως τον ορίζει η φύση του. Είναι αυτός που επανέφερε στην επιφάνεια το πληγωμένο κορίτσι. Εκείνο που με τα ματωμένα δάχτυλα γρατζουνούσε τους τοίχους για να καταλαγιάσει την οργή της. Σε ένα κατάψυχρο κελάρι που ασυναίσθητα πάγωνε την καρδιά της. Για αυτόν δεν ήταν δύσκολο να εντοπίσει αυτό το ειδοποιό σημείο. Το σημείο όπου η ζωή του ανθρώπου αποκτά ρίζες, και με αυτές αναπτύσσεται και με αυτές μεγαλώνει. Και τίποτα δεν μοιάζει όπως παλιά. Για την Elle αυτό το σημείο ήταν 14 χρόνια πριν, στην Νεβέρ. Στην πολύ που την πλέει παράπλευρα ένας μεγάλος ποταμός. Ένας ποταμός που δηλώνει πως τίποτα δεν πάει πίσω. Άλλωστε η Elle στην αρχή μας έχει προειδοποιήσει "ναι, ξέρω η ζωή συνεχίζεται. Όμως τα στοιχεία μένουν πίσω και κάνουν ολοφάνερο αυτό που έχει προηγηθεί". Τώρα ξέρουμε πως αυτά τα στοιχεία για τον άνθρωπο είναι οι μνήμες. Οι μνήμες, η μεγαλύτερη τιμωρία του... Και ποτέ δεν θα σβήσει που ο έρωτας βομβάρδισε συθέμελα το μέσα της. Που οι όρκοι ολοκλήρωσης με τον Γερμανό αγαπημένο της δεν βρήκαν εκπλήρωση εξαιτίας του πρόωρου θανάτου του.

Τώρα η Elle το έχει καταλάβει. Ποτέ δεν θα μπορέσει να απαλλαγεί από όσα συνέβησαν. Η λησμονιά που επιδιώκει, ποτέ δεν θα έρθει. Το παρελθόν μαστιγώνοντας θα την συντροφεύει μέχρι τον μακρύ δρόμο της λήθης. Όμως θα προσπαθήσει για άλλη μια φορά να ξεγελάσει τον εαυτό της! Θα προσποιηθεί πως θέλει να φύγει. Όμως ο Lui, ο έρωτας σαν σκιά θα την ακολουθεί όπου και αν είναι. Μέχρι τα τελικά λόγια του Lui να ξεκαθαρίσουν τα πάντα " Είσαι η Νεβέρ, είμαι ο Χιροσίμα αυτό δεν θα αλλάξει". Έτσι ο Resnais ξεκαθαρίζει την δύναμη του παρελθόντος, της ιστορίας και παντρεύει το συλλογικό με το ατομικό. Σε μια ταινία του ποιητικού σουρεαλισμού που αγγίζει το τέλειο.

Εκπληκτικές οι ερμηνείες των πρωταγωνιστών Emmanuelle Riva, Eiji Okada, ενώ και το σενάριο της Marguerite Duras είναι παραπάνω από προκλητικό. Αυτό το ύφος, και αυτή η πρωτεμφανιζόμενη γλώσσα του Resnais θα μετατρέψουν την ταινία σε σημείο αναφοράς του κινηματογράφου, και την απαρχή της νέας, μοντέρνας περίοδος του κινηματογράφου! Πραγματικά μια τεράστια ταινία...
Βαθμολογία 9,5/10