In the Electric Mist

Σκηνοθεσία: Bertrand Tavernier
Παραγωγής: USA / France / 2009
Διάρκεια: 102'

Παλιομοδίτικη, στην εμφάνιση, αστυνομική περιπέτεια. Με την επίμονη προσπάθεια του Bertrand Tavernier να χωρέσει την ποίηση και το φανταστικό στην αιματηρή πραγματικότητα της Λουϊζιάνα. Το αποτέλεσμα είναι ένα υποβλητικά ατμοσφαιρικό film, χωρίς όμως ραχοκοκκαλιά.


Ο Tommy Lee Jones(σε ρόλο γραμμένο και ραμμένο για πάρτη του) υποδύεται έναν κοινωνικά ευαίσθητο αστυνομικό. Η εγκληματικότητα και η βαρβαρότητα της περιοχής βαραίνουν τον συναισθηματικό του κόσμο. Αυτή τη φορά καλείται να εξιχνιάσει το χρονικό ορισμένων βίαια δολοφονημένων γυναικών, οι οποίες πρωτίστως έχουν κακοποιηθεί σεξουαλικά. Στο μεσοδιάστημα έχει "ανακαλύψει" το φονικό ενός νέγρου, που έχει πραγματοποιηθεί τουλάχιστον προ δεκαετίας. Ο υπεύθυνος Tommy Lee Jones υποπτεύεται τους τοπικούς άρχοντες, που όλοι με τον έναν ή τον άλλο τρόπο συνδέονται με το σινεμά. Και θα βρεθεί μπροστά από ένα γριφώδη κολάζ γεγονότων που καλείται να συναρμολογήσει.

Στην άλλη πλευρά, αντίθετα με τον Tommy Lee Jones που συγκεντρώνει όλα τα βάσανα του τόπου του, βλέπουμε ένα σωρό κινηματογραφικών αστέρων που δε νοιάζονται για τίποτε άλλο πέραν της γυαλάδας της δημόσιας εικόνας τους. Ο Bertrand Tavernier βρίσκει έτσι την ευκαιρία να εκφράσει ένα παράπονο. Το παράπονο για την κατεύθυνση που έχει επιλέξει το σύγχρονο σινεμά. Το οποίο έχει αποποιηθεί τη θέση του ως μέρος της κοινωνικής πραγματικότητας. Και συνεπώς και τις ευθύνες που πηγάζουν απ' αυτή τη θέση. Έχοντας επιλέξει τον εγωκεντρικό μονόδρομο της διασκεδαστικής ματαιοδοξίας του. Αλλά ο Bertrand Tavernier, όπως εξελίσσεται η ταινία, το πάει και παρά πέρα. Διατυμπανίζονταν πως αυτή η στάση ζωής, δηλαδή η αποποίηση ευθυνών από την βουρκώδη πραγματικότητα, αποτελεί τελικά την ίδια τη λάσπη που μας βρωμίζει...


Είναι αλήθεια πως το "In the Electric Mist" προσπαθεί να στοχαστεί διατηρώντας το εύγλωττο λογοτεχνικό ύφος της νουβέλας του James Lee Burke. Και σχεδόν καταφέρνει να προσδώσει μια ομιχλώδες αύρα στο χώρο. Ωστόσο η δράση, άφιλτρη, ξεχαρβαλώνει τους ρυθμούς της ταινίας. Ενώ και η αφήγηση δε διστάζει να ακολουθήσει την πεπατημένη. Όχι όσον αφορά την κινηματογράφηση, αλλά όσον αφορά το συμβατικό τρόπο σκέψης. Το ποιητικό voice over ενίοτε καταλήγει σε μια παραφωνία. Και τελικά το μόνο που μπορεί να αποκομίσει ο θεατής, είναι μια τμηματική ευκαιρία για στοχασμό. Τέλος, ο διεκπαιρεωτικός Tommy Lee Jones είναι αναμενόμενα καλός.
Βαθμολογία 5,5/10

The Burning Plain

Σκηνοθεσία: Guillermo Arriaga
Παραγωγής: USA / Argentina / 2008
Διάρκεια: 106'

Ο Guillermo Arriaga, ο μέχρι πρώτινος μόνιμος σεναριογράφος του Alejandro Gonzalez Inaritu(Amores Perros, 21 Grams, Babel) βρίσκεται αυτή τη φορά και πίσω από την κάμερα. Φημολογείται ότι οι δυο τους τα "έσπασαν". Καθώς ο Arriaga διατύπωνε πως είχε μεγαλύτερη συμβολή στις ταινίες τους, και επί της ουσίας αρνούταν να αποδεχτεί τον αφανή ρόλο του σεναριογράφου. Η διαφορά όμως του The Burningn Plain με το 21 Grams δεν είναι δα και μικρή. Αυτή η διαφορά πιθανώς επιχειρηματολογεί την κλίμακα ψεύδους της θέσης του Μεξικάνου σεναριογράφου. Και χρησιμοποιώ τη σύγκριση The Burning Plain - 21 Grams διότι εκ πρώτης άποψης συγγενεύουν (και) θεματικά.

Ως προς την αφήγηση θα περιπλανηθούμε στα γνωστά. Μια αποσπασματική ξεδίπλωση των σπονδυλωτών ιστοριών, κατακερματισμένη μάλιστα στο χρόνο. Είναι πολλοί αυτοί που φέρουν ενστάσεις για τις σπονδυλωτές ταινίες. Θεωρώντας αυτή τη μορφή αφήγησης απλά ως ένα εφετζίδικο τρυκ εντυπώσεων. Εν μέρη ίσως έχουν δίκιο. Ωστόσο, δεν μπορούμε να παραγνωρίζουμε πως η κατακερματισμένη αφήγηση αποτελεί ένα ουσιαστικό αντεπιχείρημα στη γραμμικότητα του χρόνου. Ο άνθρωπος, συνεπώς και ο θεατής, μπορεί να φέρει γνώση μόνο των γεγονότων που συμβαίνουν σε παραπλήσιες χωροχρονικές συντεταγμένες με τις δικές του. Παράλληλα όμως, στις άπειρες διαφορετικές χωροχρονικές συντεταγμένες, διεξάγονται επίσης άπειρα συμβάντα που εκ των πραγμάτων ο άνθρωπος αδυνατεί να παρατηρήσει. Συνεπώς, η γραμμικότητα του χρόνου δεν είναι παρά ένα πλαστό επινόημα. Καθώς ο χρόνος δεν ορίζεται με σημείο αναφοράς ένα συγκεκριμένο άτομο, αλλά με σημείο αναφοράς τον απειροστό χώρο. Έτσι, και η σπονδυλωτή ταινία θεωρεί άσκοπο να οργανώσει τα επεισόδια και τις σκηνές βάση μιας χρονικής αλληλουχίας. Αντιθέτως, φιλοδοξεί να παραθέσει τα γεγονότα βάση άλλων άτυπων κανόνων συνάφειας και συγγένειας, όπως θεματολογία, συναισθηματισμός, πρόσωπα κλπ, ώστε να εξασφαλίζει μια πιο ολοκληρωμένη θέαση για τον παρατηρητή - θεατή.


Στα της υπόθεσης τώρα. Μία σαραντάρα(Kim Basinger) και ένας σαραντάρης έχουν φλεγόμενη παράνομη ερωτική σχέση. Ένα ατύχημα θα κοστίσει τις ζωές τους. Οι επιμέρους οικογένειες αντιμετωπίζουν με οργή την απιστία. Από αυτές τις οικογένειες δυο έφηβα παιδιά ερωτεύονται. Η μικρή Mariana(Jennifer Lawrence) με τον Santiago. Στην αρχή, η ιστορία τους ξεκινάει ως ένα παιχνίδι μιμητισμού της παράνομης σχέσης των γονιών τους. Για να καταλήξει σε ατόφιο έρωτα. Τα παιδιά όμως είναι αδύναμα να αντιμετωπίσουν τόσο τις ευθύνες μιας ολοκληρωμένης σχέσης, όσο και το συντηρητικό περιβάλλον τους. Οχτώ περίπου χρόνια αργότερα, ένα οχτάχρονο κορίτσι που ακούει στο όνομα Maria, αναζητά τη μητέρα του, καθώς ο κηδεμόνας - πατέρας είναι θύμα αεροπορικού ατυχήματος. Η ενήλικη Mariana(Charlize Theron) είναι η μητέρα του κοριτσιού. Η ενήλικη Mariana, μια εκθαμβωτική γυναίκα, έχει διαλέξει μια εύκολη ζωή, ως ένα μέτρο αντιπερισπασμού απ' το τραυματικό παρελθόν της. Το παρελθόν, τα βιώματα και τις εμπειρίες του χθες που αδυνατεί να αντικρύσει κατάματα.


Ο Guillermo Arriaga στήνει ένα στιβαρό μελόδραμα. Μια συγκινητική ιστορία που δύναται να καθηλώσει το θεατή. Κάθε ήρωας και ένα τραύμα. Κάθε ήρωας και μια βαθιά πληγή. Οι πληγές αυτές καθορίζουν τα επιφανειακά στίγματα, δίνοντας ως νόημα το βάθος της ζούσας εμπειρίας. Ιστορίες τραυματικών γεγονότων, ανεκπλήρωτων ερώτων και ενός σκοτεινού μέλλοντος ανακατεύονται τμηματικά απάνω σε έναν μελαγχολικό καμβά. Για να μας οδηγήσουν στη λύτρωση ενός μάλλον εκβιαστικού φινάλε.


Όσο και αν ακούγεται περίεργο, δεν είναι ο σκηνοθέτης Arriaga, αλλά ο σεναριογράφος Arriaga που καταδικάζει το "The Burning Plain" στην ημιτέλια. Η ιστορία μπορεί από μόνη της να είναι υπερβολική, αλλά δεν είναι αυτό το κυρίως πρόβλημα. Ο Arriaga εμμένει στο να μας παρουσιάσει μονοσήμαντους χαρακτήρες, οι οποίοι δρουν μάλλον σ' ένα απλοϊκά ραμμένο περιβάλλον. Με αποκορύφωμα, την άνισα προκατασκευασμένη μανιέρα του μελό φινάλε. Όσον αφορά τώρα τη σκηνοθεσία, η ικανότητα του Arriaga ίσως να μη μπορεί να αντιπαραβληθεί με αυτή του Inaritu. Ο δεύτερος, με λυρικά περάσματα κατάφερνε να δίνει μια υπερφυσική γοητεία στις ιστορίες του Μεξικάνου σεναριογράφου, προσπερνώντας ακούραστα τις όποιες συγγραφικές κοινοτυπίες. Ο Arriaga είναι φανερό πως δε μπορεί να αυτό-παράσχει μια τέτοιου είδους κάλυψη. Ωστόσο, αν και διεκπαιρεωτική, τεχνικά η σκηνοθεσία του είναι κυριολεκτικά αψεγάδιαστη.


Τέλος, το The Burning Plain αποτελεί μια υποβλητική συναισθηματικά ταινία. Με τις αρετές της τριλογίας το Inaritu, αλλά και με εξόφθαλμα ατοπήματα που δεν είχαμε συναντήσει εκεί. Ωστόσο, το λαμπρότερο στοιχείο του film είναι το cast. Η Kim Bassinger, η Charlize Theron και η Jennifer Lawrence είναι κυριολεκτικά μοναδικές στις ερμηνείες τους. Ένα θηλυκό τρίο που ποτίζει με νερό, φωτιά και αέρα τη ραχοκοκαλιά της δραματουργίας.
Βαθμολογία 6/10

La promesse

Σκηνοθεσία: Jean-Pierre Dardenne-Luc Dardenne
Παραγωγής: Belgium / France / Luxembourg / 1996
Διάρκεια: 92'

Το μεταναστευτικό ζήτημα έχει γίνει μόδα τελευταία. Επικοινωνιακή μόδα. Καθώς η αφιλόξενη Δύση δε μερίμνησε ποτέ να εφαρμόσει όλον αυτόν τον υποτιθέμενο ανθρωπισμό που πρεσβεύει. Οι αδερφοί Dardenne έκαναν ένα μικρό κινηματογραφικό θαύμα 13 χρόνια πριν, όταν και τοποθετήθηκαν για το ζήτημα.


Ο άνθρωπος δεν έχει τόπο. Ο άνθρωπος είναι παντού μετανάστης. Ο άνθρωπος με τη γέννηση του εντάσσεται σε μια οικογένεια. Αυτή τον κληροδοτεί με σχεδόν όλα τα υλικά και τα άυλα κτήματα του. Ο άνθρωπος, με τη γέννηση του, καλείται να πληρώσει ή να εξαργυρώσει το αντίτιμο που αναγράφει το "λαχείο" της οικογένειας. Και λέω λαχείο, διότι η οικογένεια μας δεν είναι η επιλογή μας, αλλά το αποτέλεσμα μιας συγκυρίας. Στον άνθρωπο δεν ανήκει τόπος. Στον άνθρωπο δεν ανήκουν έθνη. Ο άνθρωπος είναι πρόσφυγας. Από την άβυσσο του μηδενός ταξιδεύει στιγμιαία σε μια κουκκίδα στο χωροχρόνο. Για να συνεχίσει την αιώνια περιπλάνηση του στο τίποτα.

Μπορούμε όμως κάλλιστα να ξεχάσουμε την παραπάνω παράγραφο. Οι αδερφοί Dardenne θα τοποθετηθούν περισσότερο στο πρακτικό μέρος της μετανάστευσης. Υπό αυτή την έννοια, κάνουν μια πολιτική ταινία. Βδελυρός πατέρας εκμεταλλεύεται λαθρομετανάστες που εισάγει ο ίδιος σε κάποια πόλη του Βελγίου. Ονειρεύοντας κατά αυτόν τον τρόπο να χτίσει το δικό του πολυτελή σπίτι. Μυσταγωγεί και το γιο του σε αυτή την παράνοια. Κάνοντας τον στην ουσία συνέταιρο. Οι Dardenne προσωποποιούν το εδραιωμένο σύστημα εκμετάλλευσης του Δυτικού κόσμου. Δείχνοντας με ρεαλιστική ακρίβεια πως η εκμετάλλευση έχει ως αποτέλεσμα την οικονομική ευημερία των λίγων και τον αφανισμό των πολλών. Ένα όχι και τόσο αθώο ατύχημα συμβαίνει στην οικοδομή της διμελούς οικογένειας, που στερεί τη ζωή ενός Αφρικανού μετανάστη - εργάτη. Το γεγονός αυτό γίνεται η απαρχή, της διαφορετικής ρότας που επιλέγει ο μικρός γιος.


Η "Υπόσχεση" του τίτλου, η υπόσχεση που καλείται να εκπληρώσει ο μικρός, δεν είναι η υπόσχεση που δίνει στο νεκρό Αφρικανό. Είναι η υπόσχεση που αθετούμε όλοι καθημερινά. Αρνούμενοι την ευθύνη μας προς τους ομοιούσιους μας, παραδομένοι στη μυωπική θέαση μας(απολαυστικός ο συμβολισμός με τα γυαλιά του πατέρα). Παγιδευμένοι στη κοντόφθαλμη προσέγγιση που προσφέρουν τα παραμορφωτικά πρίσματα του εγωκεντρισμού μας, υπακούοντας στην ύπουλη θέση ενός υποτιθέμενου (οικονομικού) φιλελευθερισμού. Σε έναν κόσμο που έχει κυριευθεί από όλα τα παραπάνω, μόνο ένα ζεύγος παιδικών οφθαλμών, αθώων ακόμα, μπορούν να διακρίνουν το "σωστό".


Οι αδερφοί Dardenne δε θα διστάσουν όμως να κάνουν και την κριτική τους στους μετανάστες. Καταφέρνοντας να δώσουν μια αντικειμενική διάσταση στο πόνημα τους, ακόμα και αν περιορίζονται στο αναμενόμενο. Οριοθετώντας τη γνώση ως το μόνο διόδιο για το πέρασμα σε έναν καλύτερο κόσμο, και προτρέποντας τους πληθυσμούς να απαλλαγούν από όλα εκείνα τα έθιμα και τις τοπικές παραδόσεις που δρουν περιοριστικά για τη σκέψη. Κάπως έτσι μας καθοδηγούν σε μια ανατριχιαστικά καθαρτική τελική σεκάνς.

Οι αδερφοί Dardenne προέρχονται από το χώρο του ντοκιμαντέρ. Και θα ήταν αδύνατο ετούτη η ταινία, με ετούτη τη θεματολογία, να μην έχει μια ντοκιμαντεριστική προσέγγιση. Με σκληρό κόκκο στη φωτογραφία των στενών κάδρων και μια αποστομωτικά άμεση και ρεαλιστική σκηνοθεσία, ετούτη η ταινία προκαλεί κάτι παραπάνω από εντύπωση. Ενώ εντύπωση επίσης προκαλεί και ο ριψοκίνδυνος τρόπος, ως προς τη δραματικότητα, με τον οποίο ξεδιπλώνεται η αφήγηση!
Βαθμολογία 9/10