La belle et la bête

Σκηνοθεσία: Jean Cocteau-René Clément
Παραγωγής: France / 1946
Διάρκεια: 96'

Ο Jean Cocteau χωρίς να μολύνει τους κύριους αφηγηματικούς πυλώνες του κλασσικού παραμυθιού προσθέτει μια κοινωνικοφιλοσοφική αύξηση. Σε μια αφήγηση δυο ταχυτήτων. Δίχως ίχνος λαχανιάσματος. Αφ' ενός παρατηρεί τον αστικό οικογενειακό περίγυρο της Πεντάμορφης -αυτό το εκτροφείο αστικών μικρονοημάτων- με μια καυστική απάθεια. Γυναίκες, υποψήφιοι γαμπροί, παχυλές περιουσίες παραδομένες στη μηχανιστική υποδούλωση του "πρέποντος" και του "ορθού", όπως αυτά προσδιορίζονται από τις ηθικές-διανοητικές συνταγές της εκάστοτε εποχής. Ένα σύμπαν δυσανάπνευστης χυδαιότητας και ανηθικότητας. Ένα σύμπαν αντικειμενικής ασχήμιας! Και αφ' ετέρου, στον αντίποδα, παρατηρεί την κλιμακούμενη σχέση Πεντάμορφης-Τέρατος υπό το φως και τη σκιά ενός καλπάζοντος ερωτισμού. Όμοιο με κείνον που πλυμμηρίζει τον ταξιδευτή στην αυγή της βιωματικής ιχνηλάτησης ενός νέου τόπου.


Το σκηνικό background του παλατιού του Τέρατος -θεμέλιος κινηματογραφικός χώρος της ταινίας- πλημμυρίζεται από αντικείμενα που εκφέρουν μια υπερβατική ποιητική αφαίρεση. Πάνω σ' έναν άκρως ομιλητικό ασπρόμαυρο εξπρεσιονιστικό καμβά. Ασπρόμαυρο: το ιδανικό πεδίο για το ηδονικό φλερτ των ετερωνύμων. Σκιά-φως, γοητεία-αποστροφή, έρωτας-μίσος, Πεντάμορφη-Τέρας. Ως την μοναδική στιγμή της συνεύρεσης. Της συνένωσης της ενσωμάτωσης. Στο φιλί της πόλωσης του δίπολου.

Και μέσα από αυτό το κλασσικό παραμύθι, ο ζωγράφος και γλύπτης(μεταξύ άλλων) Jean Cocteau θα βρει την ευκαιρία να φιλοσοφήσει πάνω στις ιδιότητες της ύλης. Εκμεταλλευόμενος τη ρευστότητα και τη μεταβλητότητα της μορφής του Τέρατος, θα εκθέσει το άμορφο της ύλης. Η εικόνα της ύλης εξαρτάται από την αντανάκλαση αυτού που την κοιτάει, μας λέει. Η ποικιλότητα της μορφής βαραίνει το θεατή. Το πέρασμα από την ασχήμια στην ομορφιά γίνεται μόνο δια βίου. Με απαραίτητη προϋπόθεση την απαλλαγή από την μοναδική υπαρκτή ασχήμια: αυτή της ψυχής.


Όσο για τα αντικειμενικά αισθητικά γούστα περί κάλλους, ούτε λόγος! Ο καλλιτέχνης έχει προ πολλού αφορίσει τη συλλογικότητα και τον αντιπαιδευτικό τρόπο γέννησης προτύπων, που λειτουργούν καταστροφικά, μουτζουρώνοντας την αυθεντικότητα του υποκειμενικού βλέμματος. Γιατί τι άλλο είναι η αντικειμενική ομορφιά -ή η ασχήμια- πέρα από εμφυτευμένα άτεγκτα πρότυπα και νόρμες, που αποξενώνουν το βλέμμα μας από τη μοναδικότητά του;
"An artist paints his own portrait".
Βαθμολογία 9,5/10

Le sang d'un poète

Σκηνοθεσία: Jean Cocteau
Παραγωγής: France / 1930
Διάρκεια: 55'

Ο Jean Cocteau ήταν ένας πολυμήχανος καλλιτέχνης. Ποιητής, λογοτέχνης, κινηματογραφιστής και ζωγράφος μεταξύ άλλων. Το "Το Αίμα ενός Ποιητή" είναι η πρώτη του ταινία. Μια πραγματικά σπουδαία ταινία. Ένα κινηματογραφικό κόσμημα. Στα πλαίσια του avant garde cinema. Η αφήγηση είναι απλώς ανύπαρκτη. Και οι εικόνες συναρμολογούνται αυστηρώς εξατομικευμένα εντός του κάθε θεατή, ως η σάρκινη διαδρομή στις ράγες του δικού του βίου. Σύμβολα σουρεαλιστικά, όπως ένα στόμα που φυτρώνει σε μια παλάμη, ή κινούμενα κενά περιγράμματα, είναι καταδικασμένα σε μια αστείρευτη ελευθερία. Περιμένοντας από εσένα την (άχαρη) διαδικασία της σημασιοδότησης, ή της μη-σημασιοδότησης.


Η σκιά, σαν αυτή που βλέπουμε στη δεύτερη από τις έξι σεκάνς, ίσως είναι το καταλληλότερο σύμβολο για να περιγράψει την Τέχνη. Η σκιά αποτελεί την αβίαστη και καταναγκαστική συνάμα μεταμόρφωση της τρισδιάστατης πραγματικότητας σ' ένα δισδιάστατο σχέδιο. Παραλλαγμένο με ελαφρύ ή τερατώδη τρόπο. Κατά αντιστοιχία λειτουργεί και η καλλιτεχνική διαδικασία. Η Τέχνη (εκ)πορεύεται αβίαστα και καταναγκαστικά με πρωτογενή υλικά αυτά της πραγματικότητας και της καθημερινής ζωής. Ο δημιουργός, σε όποιο καλλιτεχνικό πεδίο και αν δραστηριοποιείται, αναλαμβάνει χρέη γλύπτη. Πλάθει την πραγματικότητα καθ' εικόνα και καθ' ομοίωση των εσωτερικών προβολών, των ερεθισμάτων και των ανησυχιών του. Παράγοντας εξ' ολοκλήρου έναν νέο κόσμο. Ένα ελαφρά ή καθολικά αντεστραμμένο γλυπτό της πραγματικότητας.


Η Τέχνη ορίζει έναν νέο κόσμο. Ο χώρος και ο χρόνος αποκτούν άλλες διαστάσεις. Το κενό και το άδειο ενέχουν άλλο νόημα. Θα παρατηρήσουμε μια μυθική σκηνή, όπου πολυβόλα στραμμένα στο κενό φτύνουν σφαίρες σε συντεταγμένες διαφορετικές από αυτές που συντάσσεται το κυρίως υποκείμενο. Και όμως το καθηλώνουν νεκρό στο έδαφος. Ο χρόνος γνωρίζει κινήσεις επάλληλες και αντίστροφες, ρέοντας σε μια χαοτική αναρχία. Ενώ τα πρόσωπα και τα σώματα αλλοιώνονται απ' τη λάβα του ποιητή που τα κουρσεύει συθέμελα! Μόνο το αίμα του ποιητή, μέχρι σταγόνας τελευταίας, χρειάζεται για να αποκτήσει πνοή ο χωροχρόνος της Τέχνης.


Ο Cocteau θα προβεί σε μια ακόμα πολύ ενδιαφέρουσα δήλωση. Αυτή της Τέχνης ως το αντίθετο της καταστροφής. Όπως βλέπουμε το κυρίως καλλιτεχνικό κείμενο αναπτύσσεται μεταξύ μιας όμοιας σκηνής καταστροφής(κατεδάφιση καμινάδας) που επαναλαμβάνεται κατά το άνοιγμα και την πτώση της αυλαίας. Η καταστροφή, που ενυπάρχει τραυματικά στο καλλιτεχνικό κείμενο, δηλώνεται ως μια δράση αντίρροπη της αιωνιότητας και της αθανασίας. Ως αιωνιότητα δεν νοείται ένας αέναος χρόνος. Αλλά ένας στιγμιαίος τόπος απεραντοσύνης. Μια θάλασσα αδιάστατη. Τέτοια που να εμπεριέχει το σύμπαν στην ολότητά του. Μια τέτοια απεραντοσύνη συναντάται στην Τέχνη του Cocteau, όπου το καλλιτεχνικό κείμενο δε γνωρίζει περίγραμμα. Και μορφώνεται ως μια δυναμική αντανάκλαση του αναγνωστικού κοινού. Μια συγκοινωνούσα και μη πεπερασμένη αντανάκλαση που αχρονικά, ως καθρέφτης έτερων υπάρξεων, τείνει προς το άπειρο της συμπαντικής ολότητας.

Το "Le sang d'un poète" είναι μια αριστουργηματική ταινία. Ένα must για κάθε σινεφίλ και κάθε φιλότεχνο. Και ταυτόχρονα μια γροθιά στην μονοπωλιακή παραδοσιακή αφήγηση, και μια σπάνια εναλλακτική πρόταση κινηματογράφησης. Με εικόνες ποιητικές, ομορφιάς ασύλληπτης. Ένα ποίημα στον κινηματογράφο. Ή ένας κινηματογράφος ποίημα.
Βαθμολογία 9,5/10