Dial M for Murder

Σκηνοθεσία: Alfred Hitchcock
Παραγωγής: Usa / 1954
Διάρκεια: 105'

Βετεράνος πρωταθλητής του τένις(Ray Milland) αποφασίζει να δολοφονήσει τη μοιχαλίδα γυναίκα του(Grace Kelly) για να κληρονομήσει τη βαθύπλουτη περιουσία της. Όταν όμως ο μισθωμένος δολοφόνος βρεθεί νεκρός, ο άντρας καλείται να περάσει άμεσα σε εναλλακτικό πλάνο, ούτως ώστε να αποφύγει την ενοχή και να απαλλαγεί οριστικά από τη σύζυγό του.

Το σινεμά του Χίτσκοκ εφαρμόζει ιδανικά πάνω στην Αριστοτελική ρήση για την τραγωδία τόσο όσον αφορά την αντιμετώπιση του έργου, τη συμμετοχή του θεατή, αλλά και την καταληκτήρια ποθητή κάθαρση. ("Ἐστὶν οὖν τραγωδία μίμησις πράξεως σπουδαίας καὶ τελείας, μέγεθος ἐχούσης, ἡδυσμένῳ λόγῳ, χωρὶς ἑκάστῳ τῶν εἰδὼν ἐν τοῖς μορίοις, δρώντων καὶ οὐ δι’ ἀπαγγελίας, δι’ ἐλέου καὶ φόβου περαίνουσα τὴν τῶν τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν".)

Ο Χίτσκοκ φανερώνει εξ αρχής στον θεατή μια πραγματικότητα, ή καλύτερα ολόκληρη την πραγματικότητα της ταινίας του, και έπειτα υποβάλλει τους ανυποψίαστους ηθοποιούς σε μια επεισοδιακή διαδρομή μέχρι να οδηγηθούν στην ήδη εγνωσμένη, για εμάς, αλήθεια. Έτσι, στο δίπτυχο θεατής-ηθοποιός αναλογεί κατ' αντιστοιχία το δίπτυχο γνώση-άγνοια. Μέσα από αυτή τη λεπτή (αν)ισορροπία, από την οποία παράγεται και το ιδιότυπο χιτσκοκικό σασπένς, ό,τι παρακολουθούμε στο κινηματογραφικό πανί μοιάζει θελημένα με μια τεχνητή κατασκευή, ένα κινηματογραφικό(και όχι κινηματογραφημένο) θέατρο, μια καλά στημένη παγίδα ή ένα γρίφο, τον οποίο καλούνται να επιλύσουν οι πρωταγωνιστές. Ο θεατής, όντας παντογνώστης συνδέεται προσωπικά με το θέαμα, επιζητώντας με συναισθηματική ένταση την αποκατάσταση της δικαιοσύνης, η οποία και ολοκληρώνει τις Χιτσκοκικές δημιουργίες. Δηλαδή, ο θεατής επιζητεί την αποκάλυψη της ήδη εγνωσμένης αλήθειας και από μέρους των ηθοποιών, μέσω της οποίας έρχεται και η πολυπόθητη λύτρωση. Υπό αυτό το πρίσμα θα μπορούσαμε να πούμε πως ο κινηματογράφος του Χίτσκοκ είναι ένα "σινεμά δικαίου".

Το "Dial M for Murder" αποτελεί ένα αντιπροσωπευτικό Χιτσκοκικό δείγμα. Σινεμά δωματίου μ' ένα πραγματικά κεντημένο ντεκουπάζ που απλώνει τους εσωτερικούς χώρους σε μια τεράστια έκταση αγωνίας, που καθηλώνει τον θεατή στην ανεξάντλητη επιθυμία του για την αποκατάσταση της τάξης, και συνεπώς την τιμωρία του συζύγου. Βάσει αυτού του στοιχείου, που συναντάμε σε ολόκληρη τη φιλμογραφία του Λονδρέζου σκηνοθέτη, ορίσαμε, αδόκιμα, το σινεμά του ως "σινεμά δικαίου". Όμως αυτό το αστυνομικό δράμα μέσω των δομικών του στοιχείων -η αστυνομία φαινομενικά καταπιάνεται με τη δικαιοσύνη- είναι εξόχως αυτοσαρκαστικό. Καθώς για να οδηγηθούμε, σχεδόν καταναγκαστικά στην πολυπόθητη λύτρωση, ο Χίτσκοκ εισάγει ένα εσκεμμένα ουτοπικό twist, το οποίο εξαντλεί τον ρεαλισμό στην ύπαρξη μιας εξιδανικευμένης αστυνομίας. Έτσι, η περάτωση και η ολοκλήρωση του "σινεμά δικαίου" απαιτεί επιτακτικά ένα στοιχείο σχεδόν υπερβατικό! Τέχνασμα συνειδητής αυτοαναίρεσης! Γιατί, δυστυχώς, μπορεί το σινεμά να δύναται να μιμηθεί πράξεις σπουδαίες και τέλειες, αλλά ο υπαρκτός κόσμος ούτε σπουδαίες, ούτε τέλειες δύναται...
Βαθμολογία 9/10

Rear Window

Σκηνοθεσία: Alfred Hitchcock
Παραγωγής: Usa / 1954
Διάρκεια: 112'

Τι να πει κανείς για το Rear Window; Πρόκειται για έναν εκ των στυλοβάτων σε όλη την ιστορία του cinema, γεμισμένο υπό την αριστουργηματική εποπτεία του Alfred Hitchcock!

Ο James Stewart είναι ένας ριψοκίνδυνος φωτορεπόρτερ που βρίσκεται καρφωμένος στη σπιτική πολυθρόνα έχοντας εργασιακό απόκτημα ένα πόδι στο γύψο. Σύντομα θα παραδοθεί ολοσχερώς στις έμφυτης υφής ανθρώπινες ηδονοβλεπτικές τάσεις, παρακολουθώντας τα δρώμενα κάθε πιθαμής μιας αντιπροσωπευτικής γειτονιάς, δίνοντας περιεχόμενο(!) στην αδρανή καθημερινότητα του. Σύντομα οι παρατηρήσεις θα τον οδηγήσουν στην υποψία ενός γείτονα για τον αποτρόπαιο φόνο της γυναίκας του, και με ζήλο θα προσπαθήσει να εξιχνιάσει την υπόθεση. Η Grace Kelly έχει το ρόλο της όμορφης, ντιβικών καταβολών, μνηστής και η Thelma Ritter είναι μια μητρικού τύπου νοσοκόμα. Και οι δύο παρά την αντίθετη αρχική στάση τους, θα συμμετάσχουν ενεργά και παρομοίως σε αυτόν τον "ανήθικο" κόσμο του Stewart.


Μόνο που σε αυτόν τον ιδιόρρυθμο μάρτυρα ο Stewart δεν είναι ο παραδοσιακός κινηματογραφικός ήρωας. Είναι η Χιτσκοκική μετενσάρκωση του ηδονιζόμενου θεατή. Του θεατή είτε της οικείας προς εμάς σκοτεινής αίθουσας, είτε μιας θεατρικής παράστασης, είτε οποιασδήποτε άλλης οπτικοακουστικής προβολής. Και αυτό γίνεται περισσότερο από ευδιάκριτο τόσο από τις νόρμες και τις φόρμες που ακολουθεί ο Βρετανός σκηνοθέτης, όσο και από τα σεναριακά "συμπτώματα" που περιγράφουν την μορφή του πρωταγωνιστή και όχι μόνο.

Συγκεκριμένα ο Stewart μέσα από μια σειρά γειτονικών παραθύρων θα μπορούσαμε να πούμε πως βρίσκεται σε μια διαδικασία "επιλογής" έργου. Η τραυματισμένη φύση του, τον καθιστά αδύναμο να επέμβει σε όσα παρακολουθεί ενώ τα ερεθίσματα που αποτυπώνουν οι οπτικές παραστάσεις είναι περισσότερο από έκδηλα στις εκφραστικότατες αντιδράσεις του. Με χαρακτηριστικότερη εκείνη, την μέγιστη (σινε)θεατική συναισθηματική φόρτιση, καθώς η ζωή της μνηστή του απειλείται. Ακόμα η συμμετοχή των δεύτερων προσώπων στην εγγενή κατασκοπική διαδικασία δεν είναι παρά μια δήλωση της ομαδικής απήχησης ενός έργου. Άραγε οι πρώιμες υποψίες του Stewart είναι μια παρομοίωση θεατή με κριτικού, ή οι υπερβάλλουσες τεχνητές ανάγκες της ηδονοβλεπτικής διαδικασίας; Η απάντηση υπάρχει στο ξεκάθαρο Χιτσκοκικό φινάλε. Έτσι η ταύτιση του θεατή με τον Stewart είναι απτή, με τον πρώτο εγκλωβισμένο στην θέαση αυτού του αριστουργήματος απλά να επιβεβαιώνει το στοχασμό του Hitchcock.


Ακόμα πιο πασιφανή όμως γίνεται η προαναφερθείσα ταύτιση θεατή και ήρωα δεδομένου της φόρμας της ταινίας. Ότι παρακολουθούμε δεν είναι, κατά το πλείστον, παρά η υποκειμενική ματιά του ήρωα. Τα κάδρα και οι σκηνές αφηγώνται στην πλειοψηφία με ένα τριαδικό τέχνασμα. Σε πρώτο χρονικό επίπεδο το κάδρο εμπεριέχει τον ήρωα, εν συνεχεία ακολουθεί μια γενική γωνία λήψης του οπτικού του πεδίου και εν τέλε η μπομπίνα καταγράφει τις αντιδράσεις του. Κλείνοντας έτσι τον κύκλο της θεατικής εμπειρίας. Γενικότερα η σκηνοθετική επιμέλεια χρήζει μιας ευρύτερης ανάλυσης και ενός εκτενέστερου επαίνου. Μια σκηνοθετική επιμέλεια που θα μπορούσαμε να την χαρακτηρίσουμε και πειραματική. Ο Hitchcock, που αρεσκόταν σε κάθε είδους πειραματισμούς πάντα ταγμένους στην ουσία του θέματος, εδώ δοκιμάζει μακρά τζενεράλε στατικά πλάνα, περίτεχνες και αρμονικά εναλλασσόμενες γωνίες λήψης, και άπταιστα εικαστικά πλάνα μέσω ιδιόρρυθμων φακών που περατώνονται χάρις και της καταλυτικής φωτογραφία του Robert Burks.


Ωστόσο ο Χίτσκοκ δεν αρκείται απλά στην ταύτιση ήρωα-θεατή και θα εξαπολύσει και έναν πολυάριθμο σωρό υψηλών νοηματικών δηλώσεων. Η αμφισβήτηση του γάμου αλλά και της εγγενούς γυναικείας φύσης είναι περισσότερο από απτή και τεκμηριώνεται στα διαπροσωπικά καυγαδάκια των πρωταγωνιστών καθώς και στις γενικότερες ατασθαλίες των παρακολουθόμενων έγγαμων γειτόνων. Μια λυπηρή σονάτα ακούγεται και για την μοναξιά, ενώ θίγεται και η ολοένα αυξανόμενη απομάκρυνση των γειτόνων μέσω ενός περίτεχνου σεναριακά μονολόγου που απαγγέλλει μια από τις γειτόνισσες σε ύφος τραγωδίας. Αυτά είναι μόνο λίγα στοιχεία από τα οποία θα γνωρίσει ο θεατής κατά τη διάρκεια της σινεθεατικής εμπειρίας.


Τα δεύτερα πρόσωπα Grace Kelly, Thelma Ritter εκτός απ' τον σκοπό της νοηματικής τελειοποίησης επαναπροσδιορίζουν και την μορφή της ταινίας. Ο σκηνοθέτης ούτε σε αυτή την δημιουργεία δεν θα παραμελήσει το ψυχαγωγικό κομμάτι. Η Thelma Ritter θα αποτελέσει πηγή αξιομνημόνευτων κωμικών ατάκων ενώ η Grace Kelly με την διάχυτη ομορφιά της θα σταθεί ικανή να αποπλανήσει τα αντρικά βλέμματα. Τέλος η Χιτσκοκική διαχείριση του κλείσιμου της ταινίας με μια μινιμαλιστική ατμόσφαιρα θρίλερ δεν έχει να ζηλέψει τίποτα από άλλα κατ' εξοχήν θρίλερ του δημιουργού. Τέλος το φινάλε εμπεριέχει την σύνηθες συναισθηματική ικανοποίηση ωστόσο αφήνει και ένα ανοιχτό παράθυρο προβληματισμού στον πιο απαιτητικό θεατή.

Το Rear Window είναι μια ταινία που αν δεν έχετε δει πρέπει να το πράξετε άμεσα. Πρόκειται για ένα αριστουργηματικό πόνημα, που σε εγκλωβίζει με την καλλιτεχνική του ευρωστία, την νοηματική πληρότητα, και σε φροντίζει με τον πρέπον τρόπο της πολυεπίπεδης δομής του.
Βαθμολογία 9,5/10

The Lady Vanishes

Σκηνοθεσία: Alfred Hitchcock
Παραγωγής: England / 1938
Διάρκεια: 97'

Στην επί Αγγλία θητεία του ο Alfred έκανε αυτό το αριστοτεχνικό δημιούργημα. Πιο απλός με τις δομές του απ' ότι τον έχουμε συνηθίσει, μα σφιχτά κρατώντας το προσωπικό του ύφος. Ύφος που τον ανέδειξε στους "μεγάλους" της 7ης τέχνης. Το κλιμακωτό σασπένς, η ανατρεπτική αφήγηση που απογειώνει την αγωνία.

Το The Lady Vanishes για μένα είχε την ευκαιρία να βρίσκεται σε περίοπτη θέση στην ταινιοθήκη κάθε σινεφίλ. Όμως αυτή την ευκαιρία την χάνει. Και το χείριστο είναι πως την χάνει στο νήμα, ίσως στην τελευταία πράξη. Ενώ έχει κουβαλήσει αξιομνημόνευτες σκηνές και έχει θίξει αξιέπαινα ζητήματα με λεπτό τρόπο που τσιμπάει τις μέχρι τότε χοντροκομμένες αναφορές στην εμπειρία των σινεφίλ. Όμως νομίζω πως στο finale πέφτει θύμα της ανάγκης της να εντυπωσιάσει. Εξαρτημένη από μια άνευ αιτίας πομπώδης προσέγγιση.

Θα ήθελα να ακολουθήσω το σενάριο κατά τα τρία κύρια στάδια για να τεκμηριώσω όσα ανέφερα. Δηλαδή κατά την δέση(1η πράξη), κατά την σύγκρουση(κορμός), και κατά την λύση του μύθου(3η πράξη). Λοιπόν κατά την δέση ο Hitchkock μας έχει πληροφορήσει επαρκή και ταυτόχρονα φειδωλά για τους ήρωες του, έχοντας πλέξει τον μύθο που θα ακολουθήσει. Εντυπωσιακός χειρισμός των προσώπων που εναλλάσσονται, καθώς και της ιστορίας που κουβαλάνε. Ξεχωριστούς επαίνους σε αυτή την πρώτη πράξη αποτελούν τα ειδικά εφέ στη σκηνή του εγκεφαλικού τραυματισμού της ηρωίδας Iris(Margaret Lockwood). Όπου η εικόνα μπαίνει η μία μέσα στην άλλη όπως τα χρώματα ζωγράφου στην παλέτα σε αφηρημένο εικαστικό αντικείμενο. Σκηνή που προκαλεί δέος ακόμα και 69 χρόνια αργότερα, και πρόκειται να αποτελέσει δραματουργικό προωθητή για το κυρίως κορμό της ταινίας.

Ο κορμός της ταινίας αποτελείται από την απλόχερη φροντίδα της σεβάσμιας Miss Froy(Dame May Whitty) προς την ελαφριά τραυματισμένη Iris κατά την διάρκεια του σιδηροδρομικού ταξιδιού τους. Ακολουθεί η ανεξήγητη εξαφάνιση της Miss Froy. Η απροστάτευτη αναζήτηση της από την Iris, σε ένα κύκλο δύσπιστων επιβατών. Στην μοναχική της προσπάθεια η Iris βρίσκει εμπιστοσύνη από τον Gilbert(Michael Redgrave). Έναν γοητευτικό φιλόδοξο άντρα, με τον οποίο οι συστάσεις τους δεν ήταν και οι καλύτερες στο παρελθόν. Και ξεκινάει η από κοινού της προσπάθεια ξεδιάλυνσης της ίντριγκας που έχει εξαφανίσει την Miss Froy. Κόντρα σε απρόθυμους να βοηθήσουν συνεπιβάτες, αρχίζουν να βρίσκουν την άκρη του νήματος. Σε αυτό το σημείο ο Alfred έχει μεγαλουργήσει. Έχει θέσει τον θεατή σε μια καλλιτεχνική ταλάντωση. Από την πρακτική δράση των ηρώων ως την ψυχολογική δράση της κοινωνίας. Στην πρακτική δράση βρίσκεται η προσπάθεια του ζευγαριού. Με μια σειρά από ευρήματα να επεκτείνουν την αγωνία αλλά και να βάζουν τον θεατή σε λειτουργική ρότα. Ενώ στην ψυχολογική δράση υπάρχει η ανάλυση της Αγγλικής, και όχι μόνο, κοινωνίας. Μια σειρά από βολεμένους ανθρώπους. Που αδιαφορούν για το τι συμβαίνει στον συνάνθρωπο. Ακόμα και αν τα σύννεφα δυσφήμησης βασανιστικά θωρούν πάνω απ' το κεφάλι του. Μόνο και μόνο στο φόβο πως κάποια εμπλοκή θα τους στερήσει μια σταγόνα από την εσωτερική άνεση τους. Και όλα αυτά ο σκηνοθέτης τα παρουσιάζει περνώντας από λεπτές γραμμές, και με την απαραίτητη σάτιρα σε κομβικά σημεία.

Μέχρι αυτό το σημείο μιλάμε για μια σπουδαία ταινία. Όμως η τελευταία πράξη, η πράξη που θα λύσει τον μύθο κατά την γνώμη μου ναυαγεί. Κουβαλάει μια αδικαιολόγητη μεγαλομανία. Κάνει ολική στροφή, και ως αίτιο της απαγωγής της διασωθέν πλέον Miss Froy προβάλλεται ο πρώιμος πόλεμος στον χώρο της Ευρώπης. Η σεβάσμια κυρία αποτελεί μυστικό πράκτορα. Το ζευγάρι αποκτά δράση ήρωα. Ρόλος προδοσίας από μια φερόμενη καλόγρια, και κοινωνική σύγκρουση που προκύπτει μέσα από τους διαφορετικούς ιεραρχικά ρόλους. Η ταινία διαχειρίζεται όλα αυτά τα στοιχεία με την επιβεβλημένη απλότητα. Και σε ύφος κομεντί καταλήγει το ανίκητο ζευγάρι αχώριστο υπό τα δεσμά μιας ρομαντικής αγάπης!

Νομίζω πως αυτή η μεγαλόπνοη στροφή της ταινίας στο κλείσιμο της δραματουργίας χαλάει ότι αριστουργηματικό έχει προηγηθεί. Συνοπτικά μιλάμε για μια καλοκατασκευασμένη σκηνοθετικά ταινία, με άριστη χρήση του casting. Όπως άλλωστε μας έχει συνηθίσει ο Alfred. Την καλλιτεχνική διεύθυνση να έχει το στίγμα της σε μια ταινία που αδικείται από το επιπόλαιο κλείσιμο της...
Βαθμολογία 7,5/10