Κλειστοί Δρόμοι

Σκηνοθεσία: Σταύρος Ιωάννου
Παραγωγής: Greece/ 2000
Διάρκεια: 101'

Οι "Κλειστοί Δρόμοι" είναι ένα ανθρώπινο ντοκιμαντέρ για τη σκληρή ζωή των μεταναστών. Σε τι διαφέρουν οι άνθρωποι μεταξύ τους; Και γιατί διαφορετικές μοίρες μας έλκουν; Ποιο το νόημα της πατρίδας; Ποια η σημασία του διαμελισμού της ανθρωπότητας σε έθνη; Όλα αυτά θα πραγματευτεί ο Σταύρος Ιωάννου με μια ουμανιστική και εγκρατή προσέγγιση.

Συγκεκριμένα, ο Χουσεϊν, Κούρδος μετανάστης, έρχεται κυνηγημένος στην Ελλάδα για να αναζητήσει τον μικρότερο αδερφό του, τον Αχμέτ, ο οποίος έχει φύγει επίσης λαθραία για την Ιταλία. Θα τον αναζητήσει ρωτώντας όλους τους μετανάστες της πόλης, και τελικά θα καταλήξει σε καρότσα φορτηγού, στα όρια της εξαθλίωσης, φεύγοντας για την Ιταλία. Στην καρότσα θα βρεθεί τυχαία συν-μετανάστης με έναν πρώην φίλο του Αχμέτ. Και ο τελευταίος θα αφηγηθεί στον Χουσεϊν το χρονικογράφημα του αδερφού του στην Ελλάδα.


Ο Σταύρος Ιωάννου θα σπάσει την αφήγηση σε δύο χρόνους. Τον σύγχρονο όπου βλέπουμε τις απέλπιδες προσπάθειες του Χουσεϊν να βρει τον αδερφό του. Και τον προγενέστερο, όπου παρακολουθούμε τη ζωή του Αχμέτ στην Ελλάδα. Η αφήγηση είναι παράλληλη, διασπώντας το ενδιαφέρον του θεατή σε δύο χώρους. Ντοκυμαντεριστικά πλάνα, τεράστιας δυναμικής, διατρέχουν την οθόνη. Μεταφέροντας αυτούσια τη ζωή των μεταναστών απ' την πλατεία Κουμουνδούρου. Σε μια βρώμικη πλατεία, στοιβαγμένοι μετανάστες κρύβονται από το φως της ημέρας, και μαλακώνουν την δυσβάσταχτη ζωή τους με λίγα ψίχουλα ανθρωπιάς, με λίγα ψίχουλα φιλίας. Η χώρα τους, δε μπορεί να τους θρέψει. Καμία χώρα δε μπορεί να τους δεχτεί. Μα περισσότερο οδυνηρό, πού δεν υπάρχει χώρος για αυτούς στις καρδιές των ανθρώπων. Των ανθρώπων που δεν αντιλαμβάνονται πως ο πόνος του συνάνθρωπου, τους ανήκει εξίσου. Ο πρόσφυγας, είναι καταδικασμένος να βιώσει το βάσανο μιας εξορίας για την οποία ούτε ευθύνεται, αλλά ούτε μπορεί να αντιμετωπίσει. Και τα έργα φιλανθρωπίας άστοχα και ελάχιστα. Τι να σου κάνει μια φραντζόλα ψωμί; Διαιωνίζει μόνο την υφιστάμενη αδικία. Ποιος θα βρεθεί να ελευθερώσει αυτούς τους ανθρώπους; Ποιος θα τους απεγκλωβίσει απ' τα δεσμά της προσφυγιάς τους; Πότε θα πέσουν τα σύνορα; Μόνη πατρίδα μας είναι ο χρόνος...

Ο Σπύρος Ιωάννου σκηνοθετεί απέριττα, και αποφεύγοντας τη σκόπελο του μελοδράματος. Η σκηνοθεσία αξιοποιεί πλήρως τους φυσικούς πόρους. Καθώς το "Κλειστοί Δρόμοι" έχει γυριστεί με ψηφιακή κάμερα και φυσικό φως, όπως υπαγόρευαν και οι ανάγκες γυρίσματος στην Πλατεία Κουμουνδούρου. Κάθε πλατεία αυτού του διαμετρήματος είναι εξαιρετικά δύσκολο να φωτογραφηθεί νύχτα. Το οπτικό αποτέλεσμα βρίσκεται σε πολύ καλό επίπεδο, με το χοντρό κόκκο στην εικόνα να μεταδίδει μια αποπνικτική ατμόσφαιρα ασφυξίας. Ιδιαίτερη μνεία και για τις μουσικές του Βαγγέλη Κατσούλη και της Τάνιας Νικολούδη. Που μοιάζει να γεννήθηκαν από τους λυγμούς των προσφύγων και μέσα στη μήτρα της δυστυχίας τους.

Συνοψίζοντας, πρόκειται για ένα αναγκαίο ντοκιμαντέρ πάνω στην εξαθλιωτική ζωή των προσφύγων, που τα media και οι λοιποί φορείς κρατούν σκοπίμως κρυφή. Τα ντοκυμαντεριστικά πλάνα σοκάρουν τον θεατή ανα πάσα στιγμή. Ωστόσο, η ταινία περιφέρεται κάπως αμήχανα κατά τη διαδικασία της πιο fiction δραματικοποίησης. Κάτι που αποτελεί και σύνηθες πλήγμα στις ταινίες εκείνες που επιθυμούν να ζευγαρώσουν το ντοκιμαντέρ με fiction στοιχεία.
Βαθμολογία 7/10

Tonari no Totoro

Σκηνοθεσία: Hayao Miyazaki
Παραγωγής: Japan / 1988
Διάρκεια: 86'

Άλλο ένα απολαυστικό animation ετούτο! Τα Γιαπωνέζικα animations έχουν καταφέρει να διεισδύσουν για τα καλά σε παγκόσμιο επίπεδο. Και αυτό ίσως να μην το χρωστούν στην αισθητική αρτιότητα τους, αλλά στο σύνολο της διαφορετικής κουλτούρας που προάγεται μέσα από αυτά. Ο Miyazaki θα λέγαμε πως είναι ένας από τους κυριότερους υπαίτιους για την εξάπλωση της Γιαπωνέζικης anime κουλτούρας σε όλο τον κόσμο.


Στο Tonari no Totoro θα παρακολουθήσουμε δυο μικρές αδελφές, τη Mei και την Satsuki. Οι οποίες, παρά την εξωτερική επίστρωση, είναι συντετριμέννες στον απόηχο της ασθένειας της μητέρας τους. Η τελευταία βρίσκεται για μακρύ διάστημα στο νοσοκομείο. Στο ενδιάμεσο, οι δυο νεαρές πρωταγωνίστριες θα "ανακαλύψουν" μια εναλλακτική πραγματικότητα. Όπου ηγείται ο Totoro, ένα υπέρογκο πνεύμα του δάσους, το οποίο κατοικεί εντός ενός τεράστιου δέντρου έξω απ' το σπίτι τους. Όλοι μαζί θα πλάσουν μια συναρπαστική καθημερινότητα, η οποία ωστόσο είναι πάντοτε διαποτισμένη από την αγωνία, τη μελαγχολία και τη νοσταλγία των παιδιών για την μητέρα τους.


Τα 90 λεπτά που διαρκεί η ταινία θα περιπλανηθούμε σε ένα ευχάριστο σύμπαν παιδικότητας. Με ορισμένες στιγμές ακράδαντης κωμικότητας. Μα αυτό που μένει, είναι η περιπλάνηση. Η περιπλάνηση των παιδιών μέσα στον κόσμο των μεγάλων. Και αυτή η απτή παιδικότητα με την οποία αντιμετωπίζουν τον κόσμο. Επί της ουσίας εισβάλουμε στον ψυχισμό τους, και είμαστε μάρτυρες ενός άλλου κόσμου. Ενός κόσμου με πολύ περισσότερο ενδιαφέρον από εκείνον τον ανιαρό των μεγάλων. Με ίχνη που λαμπυρίζουν μπρος στα μάτια μας. Ανασύροντας απ' τη μνήμη τα αυθεντικά πατήματα των μικράτων μας, και πως αυτά αλλοιώθηκαν και διαβρώθηκαν στον κοινό συμβατικό κόσμο.
Βαθμολογία 7/10

Nära livet

Σκηνοθεσία: Ingmar Bergman
Παραγωγή: Sweden / 1958
Διάρκεια: 84'

Υπάρχουν μερικοί δημιουργοί που είναι απλά χαρισματικοί. Ένας από αυτούς ήταν και ο Bergman. Το χάριμσά του δεν έγκειται στο αυστηρότερο κριτήριο της Τέχνης, δηλαδή να παραδίδει απλά αγέραστες ταινίες. Αλλά στο να βγαίνει αλώβητος από την εξής αντίθεση: Να κάνει ταινίες με σημείο αναφοράς μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο(στην προκειμένη Σουηδία του 1958), όπου το κοινωνικοϊστορικό πλαίσιο είναι βασικός στυλοβάτης της δραματουργίας, και ταυτόχρονα να υπερβαίνει την δεδομένη χρονικότητα. Και να δίνει στο χρόνο μια απειροστή διάσταση μέσα από τις βαθύτερες έννοιες που συγκρούονται με τις στιγμιαίες εξωτερικές εκφράσεις της δεδομένης "εποχής".


Το "Κατώφλι της Ζωής" έχει γυριστεί αποκλειστικά στους περιορισμένους χώρους μιας μαιευτικής κλινικής. Και όσο και αν ακούγεται παράλογο, ο χώρος δεν είναι το πρόσχημα για την αυτή καθ' αυτή εξύμνηση της ζωής. Ο αγαπημένος Σουηδός δημιουργός κοιτάει βαθύτερα τη στιγμή της γέννησης, παρατηρώντας εξονυχιστικά το σύμπλεγμα συναισθημάτων και σκέψεων που κατακλύζουν τις μέλλουσες μητέρες.

Πολλοί ισχυρίστηκαν, με δεδομένο το περιορισμένο των filmikών χώρων, πως έχουμε να κάνουμε με μια ταινία περισσότερο θεατρική. Όμως η κάμερα στα χέρια του Bergman, έχει αμιγώς κινηματογραφική ουσία. Με τη θέση λήψης να παράγει διαρκώς κινηματογραφικά κάδρα, που δίνουν και μια διαφορετική οπτική στην θεματική της ταινίας. Υπό την έννοια αυτή, θα έλεγα πως το Nära livet είναι κινηματογραφικότατο!

Η πρώτη μητέρα αποβάλλει βίαια. Όσο και αν ακούγεται παράξενο, πρόκειται, σε πρώτο επίπεδο, για μια στιγμή συνειδητοποίησης, και έπειτα για ένα σημείο λύτρωσης. Για ένα παιδί δεν αρκεί το μητρικό του γάλα. Τρέφεται με την αγάπη των γονέων του. Ένα παιδί, είναι καταδικασμένο, τουλάχιστον στο αρχικό στάδιο, να πλαστεί κατ' εικόνα των κηδεμόνων του. Ποια θα είναι όμως αυτή η εικόνα, όταν το ζεύγος έχει αποσυντεθεί πλήρως σε έναν καθρέφτη αποξένωσης; Όταν το ζεύγος δε συνυπάρχει, αλλά απλά υπάρχει;


Η δεύτερη μητέρα βλέπει τη γέννηση του γιου της ως στιγμή ύψιστης ευτυχίας. Είναι άραγε η ευτυχία και η δυστυχία κάτι τόσο ρευστό; Και κάτι τόσο αυστηρά συνδεδεμένο με τις εκφάνσεις της στιγμής; Για τη μητέρα αυτή, η έλευση του γιου της είναι μαι στιγμή ολοκλήρωσης. Όχι εσωτερικής, αλλά εξωτερικής ολοκλήρωσης. Η γυαλιστερή επίστρωση στο κοσμικό προφίλ της.


Η τρίτη μέλλουσα μητέρα, είναι μια γυναίκα που φέρει στους κόλπους της ένα εξώγαμο παιδί. Το κοινωνικό πλαίσιο της εποχής καθρεφτίζεται αυτολεξή πάνω της. Οι αντιλήψεις των γύρω της, η αποστροφή, και η αδιαφορία του πατέρα, την καθιστούν σε μειονεκτική θέση, σε ένα σύνολο που ακόμα και αν την αποδεχτεί, θα της έχει περάσει πρωτίστως την κουδούνα στο λαιμό. Δεν είναι η αποστροφή της για τα παιδιά που καθιστά την κυοφορία ανεπιθύμητη. Είναι η ευθύνη και μόνο η ευθύνη. Αφού, όπως αποδεικνύεται αναζητά απλά εκείνο το πρόσφορο έδαφος, που θα της επιτρέψει να βλαστήσει.

Όλα αυτά ενώ οδηγούμαστε σε ένα λυρικό φινάλε. Ο ουμανιστής Bergman θα δώσει στον κάθε ήρωα αυτό που του αξίζει. Κλείνοντας την πόρτα του μαιευτηρίου σε ένα καθαρτήριο πλάνο. Και τρυπώντας την ασφυξία των στενών χώρων, των στενών ιδεών, των στενών εξατομικεύσεων, με την απεραντοσύνη του ελεύθερου αέρα.
Βαθμολογία 8/10