Καλό ταξίδι Ingmar

Πέθανε εχθές σε ηλικία 89 ετών, Δευτέρα 30 Ιουλίου, ένας θρύλος του κινηματογράφου, ο Ingmar Bergman. Γεννέτηρα του ήταν η Ουψάλα της Σουηδείας τη 14η μέρα του Ιούλη του 1918. Σπούδασε στο τμήμα Φιλολογίας και Ιστορίας στη Σουηδία και από πολύ νωρίς άρχισε να ασχολείται με την μεγάλη του αγάπη, τη σκηνοθεσία. Μεγάλη του λατρεία ήταν ο κινηματογράφος, ωστόσο ξεκίνησε περισσότερο απ' το θέατρο για να μπορέσει να βάλει τις βάσεις, κυρίως οικονομικά αλλά και τεχνικά, για να εξελιχθεί σε κορυφαίο κινηματογραφικό δημιουργό και να γράψει το όνομά του με χρυσά γράμματα στην ιστορία της 7ης τέχνης.

Σε ηλικία 28 ετών γυρίζει την πρώτη του ταινία Kris , ωστόσο τα χρόνια της δόξας θα ρθούνε μια δεκαετία περίπου μετά όπου έγινε παγκοσμιώς γνωστός με το Sjunde inseglet, Det(έβδομή σφραγίδα). Υπήρξε ανέκαθεν γνήσιος εκφραστής της τέχνης βάζωντας το στίγμα του σε κάθε ταινία του. Βαθυστόχαστο μοτίβο, διαρκή υπαρξιακά ερωτήματα, προβληματισμοί γύρω απ' την ανθρώπινη ζωή, ψυχογραφικές αναλύσεις, αναζήτηση ή μη αναζήτηση του Θεου(όντας γόνος βαθιάς θρησκευτικής οικογένειας) είναι τα σκηνικά που αυτόνομα και εξ ολοκλήρου μεταφέρει στην κάμερα. Και γενικότερα η εσωτερικότητα που προσέδιδε σε κάθε του ταινία ήταν μοναδική. Ο Ingmar Bergman με την παρουσία του άλλαξε και χάραξε ανεξίτηλα την ιστορία του κινηματογράφου και της τέχνης γενικότερα. Γνώστης και εκφραστής των τεχνικών μέσων, ακροβατούσε στη λεπτομέρια, τα αγαπημένα του γκρο-πλάνα έμειναν στην ιστορία για την απειριοστή ενβάθυνση τόσο στον ήρωα όσο και στην κατάσταση, η αγαπημένη συμβολικότητα που προσέδιδε στα αντικείμενα αποτέλεσε μια νέα θεωρία και ταυτόχρονα κέρδιζε τον θεατή προσπαθώντας να αποκωδικοποιήσει την πληροφορία, ενώ οι μαγικές του, υποβλητικές ατμόσφαιρες προσέδιδαν τεράστια αμεσότητα στο έργο του. Επίσης με την ενασχόληση του με το θέατρο κατάφερε να δίνει με περίσσια άνεση το δραματικό στοιχείο σε κάθε απόχρωση! Τέλος οι καινοτομίες του ουσιαστικά υπήρξαν στυλοβάτες για την εξέλιξη της 7ης τέχνης, καθώς ο μεγάλος αυτός σκηνοθέτης χρησιμοποίησε επαναστατικές για την συντηριτική εποχή τεχνικές.

Τυχεροί οι κινηματογραφόφιλοι όλου του κόσμου, που μας ξενάγησε στο μαγικό ταξίδι της δικιάς του πραγματικότητας. Που μας έδωσε την δυνατότητα να συνυπάρξουμε μαζί του μέσα απ' την δημιουργεία του. Που μας έδωσε τη δυνατότητα να δούμε, τουλάχιστον εν μέρη, τον κόσμο μέσα απ' τα δικά του ειλικρινή και αψεγάδιαστα μάτια! Που μας επέτρεψε να "κλέψουμε" κάτι απ' τις σκέψεις του, και να γίνουμε καλύτεροι στη ζωή μας... Αυτό είναι το έργο του Ingmar Bergman, ο οποίος τιμήθηκε με δεκάδες βραβεία, βραβεία που δεν είναι ικανά να περιγράψουν τη συνεισφορά του στην τέχνη...

Το 1982 μετά την προβολή του Fanny och Alexander δήλωσε την απόσυρσή του απ' το cinema, απόφαση που δεχτήκε η κινηματογραφική κοινότητα με μεγάλη λύπη αλλά και σεβασμό, πως θα μπορούσε να κρατήσει κακία άλλωστε σε ένα απ' τα ιερά τέρατα του cinema. Ωστόσο μετ' έπειτα ασχολήθηκε με κάποιες τηλεοπτικές παραγωγές και με τη συγγραφή κάποιων σεναρίων μη μπορώντας να κάνει ολική αποτοξίνωση από αυτο που τόσο αγάπησε και τόσο αγαπήθηκε. Θα τον θυμόματε με τεράστια εκτίμηση και λατρεία μέσα απ' την μεγάλη κληρονομιά που μας άφησε! Καλό ταξίδι Ingmar...


Αναφορικά μερικές ταινίες:

All the Invisible Children

Σκηνοθεσία: Mehdi Charef/ Emir Kusturica/ Spike Lee/ Kátia Lund/ Jordan Scott/ Ridley Scott/ Stefano Veneruso/ John Woo
Παραγωγής: France / Italy / 2005
Διάρκεια: 116'

Τελείωνοντας την προβολή αυτής της ταινίας η μεγαλύτερη αίσθηση που μου έμεινε ήταν το ερέθισμα για αναζήτηση των ριζών της (μοιάζει πολύ με ένα σύντομο φεστιβάλ μικρού μήκους ταινιών). Και αυτό διότι η ταινία δεν έδειχνε να εξυπηρετεί τους κινηματογραφικούς σκοπούς μέσα απ' το πρίσμα της τέχνης αλλά να χρησιμοποιεί αυτούς για έναν άλλο στόχο. Και έπεσα μέσα! Ουσιαστικά πρόκειται για μια καμπάνια της Unicef η οποία επιδιώκει έναν τρόπο διαφήμισης και "γνωστοποιήσης" συνθήκων διαβίωσης των μικρών ηρώων, των παιδιών. Αν και είμαι υποστηρικτής των κινήσεων φιλανθρωπίας, και δε όταν πρόκειται για το ευαίσθητο θέμα των παιδιών, (ποιος δεν είναι άλλωστε, όλοι εκτιμούμε πράξεις με αγνά κίνητρα όχι μόνο προς το φαίνεσθαι αλλά κυρίως προς το είναι) δε θα μπορούσε να μη μου αφήσει ένα μικρό αρνητικό συναίσθημα βλέπωντας μια ταινία που δεν αποσκοπεί καθαρά προς το σινεμά όπως αυτό ορίζει η τέχνη!

Φαντάζομαι ήδη τις συνθήκες δημιουργείας της ταινίας! Για την ακρίβεια φαντάζομαι fax της Unicef να φτάνουν σε σκηνοθέτες ανά τον κόσμο τα οποία να τους ειδοποιούν για αυτό το project. Και τελικώς η διαδικασία συγγραφής και filmarismatos να είναι μια εξωτερική παραγωγή από κάθε σκηνοθέτη χωρίς καμιά επικοινωνία τόσο εσωτερικά(αυτό το διαπιστώνουμε καθώς οι ταινίες μπορεί να συνδέονται υπό τα στεγανά του παράγοντα παιδιού, αλλά νοηματικά, ερμηνευτικά, δραματικά και όπως αλλιώς να το δεις δεν έχουν καμία συνέχεια) τόσο και εξωτερικά(αυτό το οικάζω βάση αυτού που βλέπω).

Ας πάμε τεχνικά στην ταινία. Κάθε ιστορία λοιπόν αποτελείται από αυτόνομη αρχή και τέλος, από δική της σημασιολογία και από διακριτά σύνορα απ' τα υπόλοιπο σύστημα! Ιστορίες από γνωστούς και μη γνωστούς σκηνοθέτες, βασισμένες στο παιδί,και συγκεκριμένα στη δύσκολη ανάπτυξη του, που προκύπτει απ' την έλειψη των αναγκαίων. Αναγκαία παρουσιάζονται κυρίως η έλειψη γονεικής αγάπης, η έλειψη οικονομικής άνεσης ή και ο συνδυασμός των δύο. Όλες οι ταινίες εξαιρουμένης αυτή του Ridley Scott και της κόρης του Jordan αποτελούνται από αφηγηματικό ύφος. Ακολουθούν με το φακό τα γεγονότα κακοποίησης, ανέχειας, και εξαθλιωμένα παιδιά γενικότερα,σε μια πολύ-πολιτισμική πραγματικότητα. Πολλές φορές αυτή η αφήγηση γίνεται υπέρ του δέοντος μελό ή δραματική, καθώς οι σκηνοθέτες φροντίζουν να εκμεταλλεύονται την ευαισθησία του κοινού προς την χαμένη παιδικότητα, προς την τρυφερότητα και την αγνότητα ενός παιδιού. Έτσι γίνεται μια προσπάθεια να κερδίσει το συναίσθημα του θεατή κάτι που επιτυγχάνεται απόλυτα, είτε αυθόρμητα είτε εκβιάζωντας το. Φανερή επίσης είναι η έλειψη διάθεσης στοχασμού καθώς η ταινία αν και ακολουθεί τα παιδιά στην "κοπιαστική", μοναχική πλευρά της ζωής τους, σε καμία περίπτωση δεν τη θίγει ως κοινωνικό πρόβλημα. Σαν να έχει μοναδικό σκοπό να κερδίσει ή να αυξήσει τη συμπάθεια και την υποστήριξη του κοινού προς τους μικρούς πρωταγωνιστές που βρίσκονται τριγύρω μας παντού.

Τεχνικά τώρα κάθε ταινία έχει εξασφαλίσει το απαραίτητο, και ο κάθε σκηνοθέτης δίνει ένα δικό του δείγμα. Απ' την ψυχογραφική εστίαση του Mehdi Charef, στην εκπληκτική αλλά διαρκώς επαναλαμβανόμενη, πλέουσα στη γιορτή της εικόνας και του ήχου, γραφή του Emir Kusturica. Ο τελευταίος στο κομμάτι θίγει περίτεχνα την ανάγκη του παιδιού για ασφάλεια, ασφάλεια που δε μπορεί να βρει στο στεγνό από συνείδηση και προγραμματισμό περιβάλλον της οικογενείας. Τελικά με τον πλέον ειρωνικό τρόπο δείχνει το παιδί να καλύπτει αυτή του την ανάγκη στα πλαίσια της φυλακής! Μετ' έπειτα ακολουθεί το American project του Spike Lee, το οποίο είναι μια φωτιά δραματικότητας και που εύστοχα δίνεται πως τα παιδιά δέχονται φυσικότατα τα τεράστια προβλήματα τους σε ένα μάλλον επόδυνο συμβιβασμό. Ακολουθεί η αφήγηση της Kátia Lund, έπειτα η ταινία της οικογένειας Scott που σκοπίμως προηγουμένως παρέλειψα. Παρέλειψα επειδή αυτή η ταινία δείχνει να ξεφεύγει απ' το γενικό μοτίβο που επικρατεί στα πλαίσια της καμπάνιας της Unicef. Και διαφέρει επειδή επιλέγει να στοχαστεί ψυχολογικά στην αιώνια αναζήτηση του ανθρώπου για το παιδί που μας εγκατέλειψε έναν κρύο χειμώνα! Αρκετά περιεκτική σκηνοθεσία και μια διαφορετική προσέγγιση που τελικά την απομονώνει και την ξεχωρίζει απ' το σύνολο. Στη συνέχεια περνάμε στο πιο σκληρό story του Stefano Veneruso για να κελίσει ο κύκλος των Invisible Children με τον John Woo να φτιάχνει την πιο συγκινιτική ιστορία που διαδρματίζει με παραμυθένια αφήγηση τονίζωντας την τραγικότητα των παιδιών και εκθέτωντας τις ψυχές τους σ' ένα μάλλον μη οικείο προς αυτά περιβάλλον...

Άρα μια γλυκεία πρόταση για ένα συναισθηματικό 2ωρο, όπως το επιθυμεί και το προώθει η Unicef, που κινηματογραφικά αντιμετωπίζει αρκετά προβλήματα δόμησης και αλληλοσύνδεσης ενώ έχει να παρατάξει και ενδιαφέρουσες μεμονομένες τεχνικές απ' τους πολλούς καπετάνιους που έχει στο παλμαρέ της. Επίσης πολύ ευπρόσδεκτες οι αναφορές σε εξωγενή φιλοσοφία(Σαιν Εξντεπερί) αν και μοιάζει αρκετά ελειπή μορφή στοχασμού!
Βαθμολογία 6,5/10

Five Corners

Σκηνοθεσία: Tony Bill
Παραγωγής: UK / USA / 1987
Διάρκεια: 90'

Στη ζωή πάντα για να εκτιμήσεις το "καλό" πρέπει να δεις το "κακό", για να αγαπήσεις το "ωραίο" πρέπει να δεις και το "ασχημό". Έτσι η σεινισφορά του Five Corners, στα πλαίσια αυτών των αντιθέσεων, είναι ευπρόσδεκτη για το σινεμά καθώς παρακολουθώντας το μας έρχεται μια αγάπη για τον πραγματικά καλό σινεμά!

Ο Tony Bill και η παρέα του, μιλάω για το σενάριο και κυρίως για τους διαλόγους, δίνουν την πλέον επιδερμική εστίαση σε όλες τις διαστάσεις της ταινίας! Σενάριο τουλάχιστον αστείο, διατυπώσεις παιδικότητας παντού και κυρίως ανυπαρξία τόσο σε επιλογή ηρώων αλλά και σε σκηνοθετικές ικανότητες! Άλλοστε ο Tony Bill περισσότερο γνωρίζει τον τόπο της υποκριτικής παρά αυτόν της σκηνοθεσίας! Το image των ηρώων συνθέτεται από επιφανιακά πράγματα στον ρόλο των ανθρώπων, όπως: "κακοί" εγκληματίες, "χαζογκόμενες", "αδιάφοροι" αστυνομικοί, "super" ήρωας έπίδοξος μπάτσος. Χάρτινες συμπεριφορές, αγνωστικιστηκές ατμόσφαιρες. Δε θα μιλήσω άλλο για αυτό το παραλήρημα της άγνοιας και της επιφανιακότητας. Αν κάτι μπορεί να σωθεί από όλη την ταινία γίνεται χάρις τις ερμηνείες των Jodie Foster,Tim Robbins,John Turturro.

Χαρακτηριστικές σκηνές: μια παρέα 4 ατόμων βρίσκεται πάνω απ' το κουβούκλιο του ανσανσέρ και περιμένουν καποιός να το καλέσει και μοιάζουν χαρούμενοι ανάμεσα στα συρματόσκοινα παρουσιάζωντας αυτό σαν μια χαρούμενη περιπέτεια.
Μια γυναίκα κρεμιέται επι 10 λεπτά (στο φακό φαίνεται σαν να τεντώνει τα χέρια της!!!).
-Εισαι ο Σάλιβαν ο πλατυπόδαρος?
-Αυτοπροσώπως(και η κάμερα δείχνει τα παπούτσια του)
Μια γυναίκα πάει με ρόπαλο να συναντήσει αυτόν που φέρεται να την αγαπάει, αυτός δεν αντιδρά.
Όταν δε δέχεται το δώρο του της παίρνει το ρόπαλο(σαν να λέει μου το δανείζεις λίγο) σκοτώνει τον ένα πιγκουίνο, της ξαναδίνει το ρόπαλο και τρώει μια στο κεφάλι χωρίς να πάθει τίποτα!
(και αν συνεχίσουμε θα πάει πολύ!)
Enough!!!
Βαθμολογία 2/10(μόνο για το cast)